ఛందోరత్నావళి

అనుక్రమణిక

1. జాతులు
1. ఉత్సాహము
2. కందం
3. తరువోజ
4. త్రిపది
5. త్రిపది2
6. షట్పదము
2. అక్కరలు
1. అంతరాక్కర
2. అల్పాక్కర
3. మధురాక్కర
4. మధ్యాక్కర
5. మహాక్కర
3. రగడలు
1. ఉత్కళిక
2. తాళ రగడ
3. తురగవల్గన రగడ
4. ద్విరదగతి రగడ
5. మధురగతి రగడ
6. విజయభద్ర రగడ
7. విజయమంగళ రగడ
8. వృషభగతి రగడ
9. హంసగతి రగడ
10. హయప్రచార రగడ
11. హరిగతి రగడ
12. హరిణగతి రగడ
4. ముత్యాలసరములు
1. ముత్యాల సరము
2. ముత్యాల సరము2
5. షట్పదలు
1. కుసుమ షట్పద
2. పరివర్ధినీ షట్పద
3. భామినీ షట్పద
4. భోగ షట్పద
5. వార్ధక షట్పద
6. శర షట్పద
6. ఉప-జాతులు
1. ఆటవెలది
2. తేటగీతి(పంచపాది)
7. ద్విపదలు
1. ద్విపద
2. ద్విపదమాలిక
3. మంజరీ ద్విపద
8. సీసములు
1. ద్విపద
2. ద్విపదమాలిక
3. మంజరీ ద్విపద
9. వృత్తములు
1. ఉక్త (1)
1. శ్రీ (శ్రీః)
2. అత్యుక్త (2)
1. స్త్రీ
3. మధ్య (3)
1. నారీ (జన , పుష్ప , మద , మధు , బలి)
2. మృగీ
3. వినయము (రమణః)
4. ప్రతిష్ఠ (4)
1. కన్య
2. బింబము (వలా)
3. లలిత-2 (దయి/పటు)
4. వ్రీడ (వ్రీళ , క్రీడా)
5. సుకాంతి (జయా , నగానితా , నగణికా , లాసినీ , విలాసినీ , కలా)
5. సుప్రతిష్ఠ (5)
1. అంబుజ (మణ్డలమ్)
2. నంద (కణికా)
3. పంక్తి-1 (సుందరి-1 , అక్షరోపపదా , అక్షరపంక్తి , కాంచనమాలా , కుంతలతన్వీ , భూతలతన్వీ , హంసా , పఙ్క్తిః)
4. ప్రగుణ
5. ప్రీతి (సూరిణీ)
6. వలమురి(సులూః)
7. సతి (కణ్ఠీ)
6. గాయత్రి (6)
1. చంద్రవదన
2. తనుమధ్య
3. వసుధ (కిసలయ , తిలకా)
4. వసుమతి
5. విచిత్రము (సోమరాజీ)
6. సావిత్రి (విద్యుల్లేఖా)
7. సురలత (శశివదన , కనకలతా , చతురంశా , మకరశీర్షా , ముకులితా)
7. ఉష్ణిక్కు (7)
1. కుమారలలిత-1 (స్విదా)
2. కుమారలలిత-2
3. ప్రసవశర (దృతిః)
4. మదనవిలసిత (ద్రుతగతి , చపలా , మధుమతి , లటహ , హరివిలసిత)
5. మదరేఖ
6. మధుమతి (స్వనకరీ)
7. లోల (అభీకమ్)
8. విభూతి (చామరమ్)
9. సురుచిర-1 (సరసిజ , మదలేఖా , విధువక్త్రా , రుచిరమ్)
10. హంసమాల (భూరిధామా)
8. అనుష్టుప్పు (8)
1. చిత్రపదము
2. నాగర (నాగరక)
3. నారాచ (నారాచక)
4. నారాయణ
5. ప్రమాణి (ప్రమాణికా)
6. మాణవక
7. వితాన
8. విద్యున్మాలా (విద్యుల్లేఖా)
9. విమాన (వారిశాలా)
10. సమాని (సమానిక , శ్రద్ధరా)
11. సింహరేఖ
12. హంసరుత
9. బృహతి (9)
1. ఉత్సుక (మదనోద్ధురా)
2. కిశోర (కరశయా)
3. భద్రకము-1
4. భుజంగశిశురుతము
5. భుజగశిశురుతము (భుజగశిశుభృతా)
6. హలముఖి
10. పంక్తి (10)
1. కోమల
2. కౌముది (చరపదమ్)
3. చంపకమాలి (రుక్మవతి , చంపకమాలి , చంపకమాలా , పుష్పసమృద్ధి , సుభావా)
4. నందిని (నంది)
5. పంక్తి-2(విశ్వముఖీ)
6. పణవము (ప్రణవ , హీరాఙ్గీ)
7. భోగివిలసిత(కుప్యమ్)
8. మణిరంగము
9. మత్త (హంసశ్రేణి)
10. మనోరమ
11. మయూరసారి(మయూరభాషిణి)
12. రసాలి
13. రుగ్మవతి
14. శుద్ధవిరాటి (విరాట్)
11. త్రిష్టుప్పు (11)
1. ఇంద్రవజ్రము
2. ఉపస్థిత-1
3. ఉపస్థిత-2 (స్త్రీ , శిఖండి , విరుత)
4. ఉపేంద్రవజ్రము
5. ఏకరూప
6. గీతాలంబనము (కలితాంత , కాంత , కాంతి , మోటనకమ్)
7. చంద్రిక (భద్రిక-2)
8. దోదకము (తోధక , తోదక , తోటక , దోధక , తరంగక , బందు , భిత్తక)
9. పృథివి (పృథ్వి)
10. భద్రిక-1 (సుభద్రికా , చంద్రిక , అపరవక్త్ర , ప్రసభ)
11. భ్రమరవిలసిత
12. మందారదామ (ప్రాకారబన్ధః)
13. మౌక్తికమాల (అనుకూలా)
14. రథోద్ధతము (పరాంతికము)
15. వాతోర్మి
16. వృంత (రథపదమ్)
17. వృత్త
18. శాలిని
19. శ్యేని (సేని)
20. సుముఖి (ద్రుతపాదగతి)
21. స్వాగతం
12. జగతి (12)
1. ఇంద్రవంశము(ఇన్దువంశా)
2. ఉజ్జ్వల
3. కుసుమవిచిత్ర (గజలలిత)
4. గణనాథ
5. చంద్రవర్త్మ
6. జలధరమాలా (కాంతోత్పీడా)
7. జలోద్ధతగతి
8. తోటకము (ఛిత్తక , భ్రమరావళి , నందినీ)
9. తోవకము (తోదకము-2 , దోధకము , తామరస , కలరవము)
10. ద్రుతవిలంబితము (సుందరీ , హరిణప్లుతా)
11. నవమాలిని
12. పదమాలి (మాలతీ)
13. ప్రభ (ప్రముదితవదన , ప్రభాత , మందాకినీ , గౌరీ , చంచలాక్షీ)
14. ప్రమితాక్షరము
15. ప్రహేయ (పుటః)
16. ప్రియంవద (మత్తకోకిల)
17. భుజంగప్రయాతము (అప్రమేయా)
18. మణిమాల-1 (అబ్జవిచిత్రా , పుష్పవిచిత్రా)
19. మేఘవిలసితము
20. లలిత
21. వంశస్థము
22. విశ్వదేవి (వైశ్వదేవీ)
23. స్రగ్విణీ (లక్ష్మీధర , పద్మినీ)
13. అతిజగతి (13)
1. ఇందువదన
2. కనకప్రభ (మంజుభాషిణి , జయా , నందినీ , ప్రబోధితా , మనోవతీ , విలంబితా , సునందినీ , సుమంగలీ)
3. కుటజగతి(కుటగతి)
4. క్షమ(క్షప , చంద్రిక-2)
5. గౌరి
6. చంచరీకావళి-1 (చంచరీకాతతి)
7. చంచరీకావళి-2
8. చంద్రలేఖ
9. జలదము (లవలీలతా)
10. ప్రభాతము-2 (మృగేంద్రముఖ , సువక్త్రా , అచల)
11. ప్రహర్షిణి (మయూరపిచ్ఛ)
12. బలభిన్మణి (అర్ధకుసుమితా)
13. భంభరగానము
14. మంజుభాషిణి
15. మత్తమయూరము (మాయా)
16. మత్తహంసిని (మత్తహాసిని)
17. మోహ ప్రలాపము
18. రతి
19. రుచిరము (కలావతీ , అతిరుచిరా , సదాగతి)
20. లత (మదనజవనికా)
21. శ్రీకర
22. సుమంగలి-1 (కలహంసః)
14. శక్వరి (14)
1. అపరాజితము (పరాజితము)
2. అసంబాధ
3. ఆలోల
4. కమలవిలసితము(సురుచిర , ఉపచిత్ర , సుపవిత్ర)
5. కలరవము
6. కుమారి (కురరీరుతా)
7. గోవృష
8. జలంధరము
9. దేవ
10. నది
11. నవనందిని
12. నాందీముఖి
13. పరమేశ
14. ప్రహరణకలిత (ప్రహరణకలికా)
15. భూనుతము-1 (లతా , వనలతా , వలనా)
16. భూనుతము-2
17. మణికమలవిలసితము
18. మదనము
19. మదనార్త (శారదచన్ద్రః)
20. వనమయూరము(ఇందువదన , ఇన్ద్రవదనా)
21. వసంతతిలకము (ఉద్ధర్షిణీ , ఔద్ధర్షిణి , కర్ణోత్పలా , మధుమాధవీ , శోభావతీ , సింహోన్నతా , సింహోద్ధతా , మదనము)
22. వాసంతి
23. విద్రుమలత
24. శ్లోకము
25. సుందరి-2
26. సుమంగలి-2
15. అతిశక్వరి (15)
1. అలసగతి
2. ఇల
3. ఇల2
4. కమలాకర
5. కలహంసి
6. గజరాజ
7. చంద్రరేఖ
8. చంద్రశేఖర
9. చంద్రశ్రీ
10. డిండిమ
11. నలిని (భ్రమరావలికా , నలినీ , భ్రమరావళి)
12. మణిగణనికరము (శశికళ)
13. మణిభూషణము (మణిభూషణశ్రీ , నూతనమ్ , రమణీయక , సుందర , ఉత్సర)
14. మనోజ్ఞము
15. మహామంగళమణి
16. మాలిని (నాందీముఖీ)
17. లలితగతి
18. శంకర1
19. సన్నుత
20. సరసాంక
21. సుకేసరము (ప్రభద్రక , భద్రక-2)
22. సుగంధి (ఉత్సవ , ఉత్సాహ , చామర , తూణక , మహోత్సవ , శాలిని-2 , ప్రశాంతి)
16. అష్టి (16)
1. అశ్వగతి (ఖగతిః , అశ్వాక్రాంత , పద్మముఖీ , సంగత)
2. గజవిలసిత (ఋషభగజవిలసితమ్)
3. చంచల (చిత్రశోభ,చిత్రమ్)
4. చంద్రభాను
5. చంద్రశ్రీ (ప్రవరలలితమ్)
6. జ్ఞాన
7. డమరుక
8. పంచచామరము (నారాచ , మహోత్సవ)
9. పద్మకము-1 (పద్మ)
10. పద్మకము-2 (పద్మ)
11. ప్రియకాంత(కాంత)
12. ఫలసదనము (శిశుభరణమ్)
13. మంగళమణి
14. మదనదర్పణ (మదనదర్ప)
15. మేదిని (వాణి , వాణినీ)
16. వామదేవ
17. శంకర2
17. అత్యష్టి (17)
1. చంపకకేసరి
2. జాగ్రత్
3. తారక
4. ధృతి (పృథ్వి , విలంబితగతి)
5. నర్కుటము (కోకిలకాక , నర్దటకమ్)
6. పదకోకిలకాంక
7. పాలాశదళము (త్వరితగతి)
8. పృథ్వి-2
9. మందాక్రాంతము (శ్రీధరా)
10. వంశపత్రపతిత
11. శిఖరిణి
12. శ్రీమతి
13. హరిణి
18. ధృతి (18)
1. అతివినయ
2. కుసుమితలతావేల్లిత
3. క్ష్మాహార
4. తనుమధ్యమా
5. తరలి
6. తాండవజవ
7. త్వరితపదగతి
8. దేవరాజ
9. నిశా-2 (నారాచ , నారాచక , మహామలికా , సింహవిక్రీడిత , వరదా )
10. మత్తకోకిల (చర్చరీ , మల్లికామాల , మాలికోత్తరమాలికా , విబుధప్రియా , హరనర్తన , ఉజ్జ్వల)
11. శివశంకర (సురభి)
12. హరనర్తన
13. హరిణప్లుత
19. అతిధృతి (19)
1. కవికంఠభూషణ (కవికంఠవిభూషణ)
2. చంద్రకళ
3. తరళము (ధ్రువకోకిల)
4. ప్రభాకలిత
5. భూతిలకము
6. మణిదీప్తి
7. మేఘవిస్ఫూర్జితం
8. వాణి
9. శంభు
10. శార్దూలవిక్రీడితము
11. శుభిక
20. కృతి (20)
1. అంబురుహము
2. ఉత్పలమాల
3. కలిత
4. ఖచరప్లుతము
5. ప్రభాకలితము
6. భుజగ
7. మత్తకీర
8. మత్తేభవిక్రీడితము
9. వసంతమంజరి
21. ప్రకృతి (21)
1. కనకలత
2. కరిబృంహితము
3. చంపకమాల (సరసీ)
4. నరేంద్ర
5. మణిమాల-2
6. లాటీవిటము
7. వనమంజరి
8. సురభూజరాజ
9. స్రగ్ధర
22. ఆకృతి (22)
1. తురగవల్గిత (తురగ)
2. నతి
3. భద్రకము-3
4. భద్రిణీ
5. మత్తేభ (అశ్వధాటి,సితస్తవకః)
6. మద్రక
7. మహాస్రగ్ధర
8. మానిని (మదిరా , లతాకుసుమ , సంగతా)
9. యశస్వి
10. లక్ష్మీ
11. విచికిలిత (కనకలతిక , అచలవిరతిః)
12. హంసి
23. వికృతి (23)
1. అశ్వలలితము (అద్రితనయా)
2. కవిరాజవిరాజితము (హంసగతి , మహాతరుణీదయిత , శ్రవణాభరణమ్)
3. కుసుమ
4. గాయక
5. తుల్య2
6. పద్మనాభము
7. మత్తాక్రీడ
24. సంకృతి (24)
1. అష్టమూర్తి
2. క్రౌంచపదం (పంచశిర , కోకపదమ్)
3. తన్వి
4. తుల్య1
5. దుర్మిల (ద్విమిలా)
6. మేదురదన్తమ్ (కిరీట)
7. శృంగార
8. సరసిజము
25. అభికృతి (25)
1. ధరణిధరగతి (జలదరవ , అలకా)
2. బంధుర
3. భాస్కరవిలసితము
4. రాజహంస
5. వనరుహ
6. విజయ
7. శతపత్ర (చారుమతి)
8. శోభనమహాశ్రీ
9. సాధ్వీ
10. సురుచి
26. ఉత్కృతి (26)
1. అపవాహ
2. కల్యాణ
3. ప్రభు
4. భుజంగవిజృంభితము
5. మంగళమహాశ్రీ
6. మలయజము
7. వరాహ
8. శంభునటనము
27. ఉద్ధురమాల (>26)
1. త్రిభంగి(పంచపాది)
2. దర
3. బంధురము
4. రమణకము
5. లయగ్రాహి
6. లయవిభాతి
7. లయహారి
8. లాక్షణి
9. శాలూర
10. దండకములు
1. అర్ణ
2. అర్ణవ(అర్హవ)
3. ఉద్దామ
4. చండవృష్టిప్రయాత
5. జీమూత
6. తగణ దండకము
7. నగణ దండకము
8. నత దండకము
9. ననత దండకము
10. ననయ దండకము
11. ననహత దండకము
12. నసహత దండకము
13. రగణ దండకము
14. లీలాకర
15. వ్యాళ
16. శంఖ
17. సత దండకము
18. సనహత దండకము
19. హగణ దండకము
11. అసమ వృత్తములు
1. అంగజాస్త్రము
2. అజిత ప్రతాపము
3. ఉపజాతి
4. కోమలి
5. నదీప్రఘోషము
6. నారీప్లుత
7. మనోహరము
8. రతిప్రియ
9. రథగమన మనోహరము
10. వారాంగి
11. వియోగిని
12. వీణారచనము
13. శరభక్రీడా
14. శ్రీరమణము

జాతులు

1. ఉత్సాహము పద్య లక్షణములు

   1. జాతి రకానికి చెందినది
   2. 15 నుండి 22 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. ప్రతి పాదమునందు 5 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   6. ప్రతి పాదమునందు ఏడు సూర్య , ఒక గురువు గణములుండును.
   7. ఉదాహరణలు:
      1. గజము దెరలి దాని కొఱలి కంప మొంది పాఱఁగా
         భజన నింద్రుఁ డంకుశమునఁ బట్టి బిట్టు నిల్పుచున్
         నిజసుధారసైకపాన నిర్ణ యార్ద్ర కరమునన్
         ఋజత మీఱ నిమిఱె నదియు రీతి మెఱసి క్రమ్మఱన్.
      2. చారుదేష్ణుఁ డాగ్రహించి శత్రుభీషణోగ్ర దో
         స్సారదర్ప మేర్పడన్ నిశాత బాణకోటిచే
         దారుణప్రతాపసాల్వదండనాథమండలిన్
         మారి రేఁగినట్లు పిల్కుమార్చి పేర్చి యార్చినన్.
      3. కామరూపధారులుం బ్ర కాశమాన తేజులున్
         ధీమతుల్ ప్రధాయుతుల్ సుధీరతావిరాజియుల్
         భీమవేగభూరిశౌర్య విక్రమేడ్యయూథపుల్
         భూమిశతసహస్రశతము పుట్టి క్రాలు చుండఁ గన్
      4. సాహచర్య మమర సప్త సవితృవర్గమును సము
         త్సాహ మెక్క నొక్కగురుఁడు చరణములు భజింపఁగా
         నీహితప్రదానలీల లెసగుకమఠమూర్తి ను
         త్సాహరీతు లుల్లసిల్ల సంస్తుతింతు రచ్యుతున్.
      5. చలికి వణకె చేతు లిచట చలికి కాళ్ళు వణకెరా
         చలికి వణకె పెదవు లిచట చలికి నోరు వణకెరా
         చలికి వణకె నంగము లిట చలికి తనువు వణకెరా
         చలియు యింట చలియు బయట చలికి జగతి వణకెరా
     [TOP]

2. కందం పద్య లక్షణములు

   1. జాతి రకానికి చెందినది
   2. 6 నుండి 20 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. రెండవ పాదమునందు 4 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   6. నాలుగవ పాదమునందు 4 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   7. గణ లక్షణాలు :
      1. ఒకటవ పాదమునందు మూడు 4 మాత్రలు గణములుండును.
      2. రెండవ పాదమునందు ఐదు 4 మాత్రలు గణములుండును.
      3. మూడవ పాదమునందు మూడు 4 మాత్రలు గణములుండును.
      4. నాలుగవ పాదమునందు ఐదు 4 మాత్రలు గణములుండును.
   8. ఉదాహరణలు:
      1. పలికెడిది భాగవత మఁట,
         పలికించెడివాడు రామభద్రుం డఁట, నేఁ
         బలికిన భవహర మగునఁట,
         పలికెద, వేఱొండు గాథ బలుకఁగ నేలా?
      2. లోకంబులు లోకేశులు
         లోకస్థులుఁ దెగినఁ దుది నలోకం బగు పెం
         జీకటి కవ్వల నెవ్వం
         డే కాకృతి వెలుఁగు నతని నే సేవింతున్.
      3. బలవంతుడనాకేమని
         పలువురతో నిగ్రహించి పలుకుట మేలా
         బలవంతమైన సర్పము
         చలి చీమల చేత చిక్కి చావదె సుమతీ
      4. కలఁ డందురు దీనుల యెడఁ
         గలఁ డందురు పరమయోగి గణముల పాలం
         గలఁ డందు రన్నిదిశలను
         గలఁడు కలం డనెడి వాఁడు గలఁడో లేఁడో?
      5. మకర మొకటి రవిఁ జొచ్చెను;
         మకరము మఱియొకటి ధనదు మాటున డాఁగెన్;
         మకరాలయమునఁ దిరిగెఁడు
         మకరంబులు కూర్మరాజు మఱువున కరిగెన్.
      6. ఇందు గలఁ డందు లేఁ డని
         సందేహము వలదు చక్రి సర్వోపగతుం
         డెం దెందు వెదకి చూచిన
         నందందే కలఁడు దానవాగ్రణి! వింటే.
     [TOP]

3. తరువోజ పద్య లక్షణములు

   1. జాతి రకానికి చెందినది
   2. 22 నుండి 30 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. ప్రతి పాదమునందు 3,5,7 గణముల మొదటి అక్షరములు యతి స్థానములు
   6. ప్రతి పాదమునందు మూడు ఇంద్ర , ఒక సూర్య , మూడు ఇంద్ర , ఒక సూర్య గణములుండును.
   7. ఉదాహరణలు:
      1. ఏ నెల్ల ప్రొద్దు నా యెడ లోనఁ దలఁతు నీయభిప్రాయంబ యిది దారుణంబు
         గాన వాకునకుఁ జుల్కన తేరనోపఁ గడఁగి పాండవుల నేకత మెట్టు లనుప
         గా నగు మఱి దీని గాంగేయవిదురకలశజాశ్వత్థామ గౌతముల్ బుద్ధి
         గా నొడంబడుదురె కాదయ్య యనినఁ గౌరవజ్యేష్ఠుండు ఘనుఁ డిట్టు లనియె.
      2. నలనామకంబులు నగణాంతములుగ నాలుగంఘ్రులయందు నాలుగుఁగూర్చి
         వళులు మూఁడెడలను వరుసతో నిల్ప వలయు మూఁడవగణవర్ణంబు మొదల
         నిలుపంగ నివ్విధి నిర్మించి విశ్వనృపతికి నిచ్చిన నింపుసొంపారుఁ
         దలకొని తగఁ బ్రాలు దంపెడిచోటఁ దరుణులచే సొంపుదనరుఁ దర్వోజ
      3. ఈ విల్లు మోపెట్టి యేను బాణముల నీ యంత్రమత్స్యంబు నేసిన వాఁడ
         భావజప్రతిముఁ డిబ్బాలకుఁ దగిన పతి యిది మునిశక్తిఁ బడసిన విద్య
         గావున మీ రిప్డుగావింపుఁ డిదియ ఘనతర కార్ముక కౌశలోన్నతియు
         లావును గలవారలకు నవసరము లలితయశంబుఁ గల్యాణంబుఁ బడయ.
      4. ధరణీశుఁ డుద్యతదండుఁ డై యుచిత దండవిధానంబుఁ దప్పక ధర్మ
         చరితులఁగా మహీజనుల రక్షించి సద్వృత్తుఁ డగునది సర్వవర్ణములు
         వరుసన తమతమ వర్ణధర్మముల వర్తిల్లుదురు గడవక దండభీతి
         నరిమిత్రవర్జితుఁ డై సమబుద్ధి యగు మహీవల్లభు ననుశాసనమున.
      5. వెండి వెన్నెల కాచి వెలుగు జాబిల్లి వెండి కొండను నిల్చె విశ్వేశుపైన
         పండు వెన్నెల తోడ పరవశంబిడక పండె పూవుగ తాను ఫాలాక్షుసిగను
         కొండ కోనల పైన కురిపించి సుధలు గుండెలో తా గ్రుచ్చ గునపాలునాకు
         ఎండిపోవగ గుండె ఈనాడు ఇచట ఎండమావిగ మారెనీజీవితమ్ము
     [TOP]

4. త్రిపది పద్య లక్షణములు

   1. జాతి రకానికి చెందినది
   2. 8 నుండి 16 అక్షరములు ఉండును.
   3. 3 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. గణ లక్షణాలు :
      1. ఒకటవ పాదమునందు నాలుగు ఇంద్ర గణములుండును.
      2. రెండవ పాదమునందు రెండు ఇంద్ర , రెండు సూర్య గణములుండును.
      3. మూడవ పాదమునందు రెండు ఇంద్ర , ఒక సూర్య గణములుండును.
   6. ఉదాహరణలు:
      1. త్రిపదికి నొకయంఘ్రి నింద్రులు నలువురు
         ద్యుపతులిద్దఱు సూర్యులిర్వు రౌల
         ద్యుపతిద్వయార్కులునౌల
     [TOP]

5. త్రిపది2 పద్య లక్షణములు

   1. జాతి రకానికి చెందినది
   2. 8 నుండి 16 అక్షరములు ఉండును.
   3. 3 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. గణ లక్షణాలు :
      1. ఒకటవ పాదమునందు నాలుగు ఇంద్ర గణములుండును.
      2. రెండవ పాదమునందు రెండు ఇంద్ర , ఒక సూర్య గణములుండును.
      3. మూడవ పాదమునందు రెండు ఇంద్ర , ఒక సూర్య గణములుండును.
   6. ఉదాహరణలు:
      1. త్రిపద నీయగమన్న ఇపుడు కాదనెదవా !
         త్రిపద పేరున్న దేవివయి
         కృపజూపవా కీరవాణి !
      2. మూడు పాదాలె నన్నేడిపిమ్చె నిటుల !
         వాడిపోవగ మోము యంత
         మూడు అంతయు మారి పోయె !
      3. కపట నాటకమాడు నిపుణత ఉమ్దని ,
         తపన నొమ్దగజేసి సుతను ,
         ఇపుడు జారగ జేసినావ !
      4. ఏమి పాటులె తల్లి నీ మాట కొఱకిట !
         ప్రేమ జూపగ రావె యన్న
         బాము లిచ్చెదవేమిటమ్మ !
      5. చాలు చాలులె ఆట, చాలులే నేటికి
         వేళ మీరినదెంతొ !వెళ్ళి
         వాల వలెనె పాన్పు పైన .
      6. సరవిఁ బ్రాసమునొంది సురపతుల్‌ నలువురు
         హరియు గై కార్కులు కలియ
         జరగు నిప్పగిది యై త్రిపద.
     [TOP]

6. షట్పదము పద్య లక్షణములు

   1. జాతి రకానికి చెందినది
   2. 6 నుండి 13 అక్షరములు ఉండును.
   3. 6 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం లేదు
   5. మూడవ పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   6. ఆరవ పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   7. గణ లక్షణాలు :
      1. ఒకటవ పాదమునందు రెండు ఇంద్ర గణములుండును.
      2. రెండవ పాదమునందు రెండు ఇంద్ర గణములుండును.
      3. మూడవ పాదమునందు రెండు ఇంద్ర , ఒక చంద్ర గణములుండును.
      4. నాలుగవ పాదమునందు రెండు ఇంద్ర గణములుండును.
      5. ఇదవ పాదమునందు రెండు ఇంద్ర గణములుండును.
      6. ఆరవ పాదమునందు రెండు ఇంద్ర , ఒక చంద్ర గణములుండును.
   8. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీ రామ! జయరామ!
         ధీరాత్మ! నీ ప్రేమ
         ధారాళముగ గొన్న ధన్య సీత!
         కారుణ్యమును జూపి
         నీరూప మును జూపి
         కోరిన ముక్తిని కొలుపుమయ్య!
      2. మెఱియంగ నిద్దఱి
         ద్దఱు సురేంద్రులు మూఁడు
         తెఱెఁగులన్‌ శశిఁగూడ నర్థంబులన్‌
         నెఱిఁ గ్రాలఁగా వళ్ళు
         దొఱఁగ షట్పదరీతి
         వఱలుఁ జక్రిపదాబ్జ వర్ణనంబు.
     [TOP]

అక్కరలు

1. అంతరాక్కర పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(అక్కరలు) రకానికి చెందినది
   2. 12 నుండి 16 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. ప్రతి పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క చివరి అక్షరము యతి స్థానము
   6. ప్రతి పాదమునందు ఒక సూర్య , రెండు ఇంద్ర , ఒక చంద్ర గణములుండును.
   7. ఉదాహరణలు:
      1. సాగరపు తీరమున సంచరించే వేల?
         సాగరము నీ మనసు సంశయమ్మిం కేల?
         సాగర తరంగములు చంచలమ్మై తేలు
         రాగ-మయమౌ పలు వరాల సద్భావాలు!
      2. స్వర్ణమయ సంధ్య యది చంచలమ్మై పిల్చు
         వర్ణముల చిత్ర మది వైభవమ్మై నిల్చు
         కర్ణములు గీతికల కాకలీ-నాదంపు
         పూర్ణ-సుఖ మందె నహ బుద్బుదమ్మీ యింపు!
      3. కమలమిత్రుండు సురరాజగణ యుగంబు
         కమలశత్రునితోఁ జెంది కందళింప
         నమరుఁ బ్రావళ్ళు నర్థంబు నతిశయిల్ల
         నమల మగు నంతరాక్కర మబ్ధిసంఖ్య
      4. ఇనుఁ డొకండును నింద్రు లిద్దఱును నొక్క
         వనజవైరియుఁ గూడి వైభవ మొనర్ప
         గనకవస్త్రుని గృత్తకైటభుని గొల్తు
         రనుచుఁ జెప్పుదు రంతరాక్కర బుధులు.
     [TOP]

2. అల్పాక్కర పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(అక్కరలు) రకానికి చెందినది
   2. 10 నుండి 13 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. ప్రతి పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   6. ప్రతి పాదమునందు రెండు ఇంద్ర , ఒక చంద్ర గణములుండును.
   7. ఉదాహరణలు:
      1. మీరిందు శంబరు మెచ్చిచూడ
         నారూఢి నేనొక్క హయము నెక్క
         చూరించి పోవన దుర్గభూమి
         భారంబుగా జొచ్చె నాజి వేగ
      2. సుమనఃపతియుగము సోముండును
         నెమకంగఁ బ్రావళ్ళు నిండిమీఱ
         గమనీయవిభవంబుగాంచునెప్డు
         రమణీయ మల్పాక్కరము కృతుల
      3. ఒగి నిద్దఱింద్రులు నొకవిధుండు
         జగతీధరుని పదాబ్జములు గొల్తు
         రగణితభక్తి నంచభినుతింప
         నెగడు నల్పాక్కర నియతితోడ.
     [TOP]

3. మధురాక్కర పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(అక్కరలు) రకానికి చెందినది
   2. 15 నుండి 20 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. ప్రతి పాదమునందు 4 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   6. ప్రతి పాదమునందు ఒక సూర్య , మూడు ఇంద్ర , ఒక చంద్ర గణములుండును.
   7. ఉదాహరణలు:
      1. రవియు నింద్రులు మువ్వురు రాజొకండును గలసి
         రవిసుధాకర లోచను రాజితాసన సరోజ
         రవికులేశ గొలుతురని ప్రస్తుతింతురు ధరిత్రి
         నవిరళం బగు మధురాక్కరాఖ్యచే సత్కవులు
      2. తనర జనకుండు నన్నప్రదాతయును భయత్రాత
         యును ననఁగ నింతులకు మువ్వు రొగిన గురువులు వీర
         లనఘ యుపనేత మఱియు నిరంతరాధ్యాపకుండు
         ననఁగఁ బురుషున కియ్యేవు రనయంబును గురువులు
      3. తరణి వాసవ త్రితయంబు ధవళ భానుయుతి నొంద
         నిరతి విశ్రాంతి నాలవనెలవున నింపుమీఱ
         సరసమధురార్ధములఁ జెప్పఁ జను మధురాక్కరంబు
         వరుసఁ బంచగణములను వాలి కృతుల వెలయు
     [TOP]

4. మధ్యాక్కర పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(అక్కరలు) రకానికి చెందినది
   2. 16 నుండి 22 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. ప్రతి పాదమునందు 4 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   6. ప్రతి పాదమునందు రెండు ఇంద్ర , ఒక సూర్య , రెండు ఇంద్ర , ఒక సూర్య గణములుండును.
   7. ఉదాహరణలు:
      1. మహిళను దూషించువాడు మాన్యుడు జగతిన్ నిజమ్ము
         బహుబంధనములు గల్గించి పట్టిలాగుచునుండు ననుచు
         బహు విధముల వేదికపయి పల్కు ప్రగల్భాలు గాని
         మహినట్టి వాడె భార్యయెడ మసలు నెంతయు వినయమున
      2. ఓజతో నిద్దఱింద్రులును నొక్కయాదిత్యుండు మఱియు
         రాజితంబుగ నిద్ద ఱమర రాజులు నొక్కసూర్యుండు
         పూజింతు రత్యంతభక్తిఁ బుండరీకాక్షు ననంతు,
         భ్రాజిల్లు బుధులు మధ్యాక్కరంబు నొప్పారఁ బల్కుదురు.
     [TOP]

5. మహాక్కర పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(అక్కరలు) రకానికి చెందినది
   2. 21 నుండి 28 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. ప్రతి పాదమునందు 5 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   6. ప్రతి పాదమునందు ఒక సూర్య , ఐదు ఇంద్ర , ఒక చంద్ర గణములుండును.
   7. ఉదాహరణలు:
      1. ఆదివార మాదిగ ననుక్రమమున -నన్నివాసరముల నొక్కినుండు
         నాదితేయాధినాథు లేగురు నల -రారంగ నొక్కసుధాకరుండు
         నాది హరిఁ గొల్వ రెండును నాలుగు -నగు వాసరంబున నర్కుఁడైన
         నాదరంబున నెడసొచ్చునని మ -హాక్కరం బలుకుదు రార్యు లెల్ల.
      2. వారిజాప్తుండు పంచేంద్రగణములు వనజారియును గూడి వెలయుచుండ
         నారయ రెండవ నాలవచోట్ల నర్కుండయిననుం దనర్చుచుండఁ
         గోరి యవ్వడిపంచమగణమునఁ గూడి మొదల నిలుపంగ నగు
         సారమై ప్రాసవడి సప్తగణములు సాఁగ మహాక్కర యతిశయిల్లు
      3. మొదట సూర్యుండు పదపగా నింద్రుండు మొదలుగా నేవురు వరలుచుమ్డ్రు
         మెదల సూర్యుండు పిమ్మట నేగురు పురుహుతులదకంగ జంద్రుడొండు
         ముదము తోనెడ సొచ్చు మహాక్కర మొనసి కావ్యములందు నిడగ కృష్ణ
     [TOP]

రగడలు

1. ఉత్కళిక పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
   2. 8 నుండి 12 అక్షరములు ఉండును.
   3. 2 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. అంత్య ప్రాస నియమం కలదు
   6. ప్రతి పాదమునందు నాలుగు 3 మాత్రలు గణములుండును.
   7. ఉదాహరణలు:
      1. భువనసువన ఫలము లలమి
         జవనపవన బలము కలిమి
         యెదలు పొదల మరగి తిరిగి
         చదల తుదల కరిగి పెరిగి
         పేపుమాపు మించి పొంచి
         రూపు చూపి సంచరించు
         యోగరాగ కీరమునకు
         యాగభాగ సారమునకు
     [TOP]

2. తాళ రగడ పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
   2. 32 నుండి 64 అక్షరములు ఉండును.
   3. 2 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. ప్రాస యతి నియమం కలదు
   6. ప్రతి పాదమునందు 5,9,13 గణముల మొదటి అక్షరములు యతి స్థానములు
   7. ప్రతి పాదమునందు 16 4 మాత్రలు గణములుండును.
   8. ఉదాహరణలు:
      1. దవుదౌ, వులగాం, చెంగై, లాసముతరుణెందుకళాధరును నువాసము దళహరి, నికటస్థానస్థపుటితధవళచ్ఛాయా, చ్చేదవి, లాసము
         దవుదౌ, వులగాం, చెంగై, లాసముతరుణెందుకళాధరును నువాసము దళహరి, నికటస్థానస్థపుటితధవళచ్ఛాయా, చ్చేదవి, లాసము
     [TOP]

3. తురగవల్గన రగడ పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
   2. 16 నుండి 24 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. అంత్య ప్రాస నియమం కలదు
   6. ప్రాస యతి నియమం కలదు
   7. ప్రతి పాదమునందు 5 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   8. ప్రతి పాదమునందు ఎనిమిది 3 మాత్రలు గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. దశరథావనీశ విమలతర తపఃఫలావతార
         నిశిత శర లఘుప్రయోగ నిహత తాటకా విహార
         కపట పటు సుబాహు దశన ఘటిత గాధిసూను యాగ
         అపరిమేయ గౌతమాంగనాఘ దమన పద పరాగ
         కోమలేక్షు దళన సదృశ ఘోర శంభు చాప భంగ
         భూమిజా వివాహ విభవ పూర్ణ సమ్మదాంతరంగ
         పరశురామ గర్వ పవన పాప పీన బాహు నాగ
         గురు వచోఽనుపాల నాతి కుతుక విధుత రాజ్యభోగ
         పాద భజన వితరణాతి ఫలిత గుహ సమస్త పుణ్య
         పాదుకా ప్రదాన విహిత భరత సౌహృదానుగుణ్య
         ఘన విరాధ మద వినాశ కలిత బహు విపన్నిరాస
         వినుత పద నివేశ పూత వివిధ మౌని కుల నివాస
         తత నిశాచరీ విరూపతా కృతప్రియా వినోద
         అతుల బల ఖరాది దనుజ హనన జనిత విబుధ మోద
         హరిణ రూప ధారి దారు ణాసు రాసు హరణ బాణ
         పరమ ఘోర బాహుబల కబంధ మర్దనప్రవీణ
         అమల శబరికా ఫలోపహార రుచి ఘనాభిముఖ్య
         సమద వాలి దర్ప దమన సఫలితార్క తనయ సఖ్య
         శరణ వరణ పర పరానుజప్రదీపితప్రసాద
         అరుణితాక్షి కోణ విరచితాంబురాశి గర్వ సాద
         పర్వతౌఘ రచిత సేతు బంధ సుతర సింధు కాండ
         గర్వ పంక్తికంఠ కంఠ ఖండనప్రచండకాండ
         సకల దివిజ నుత చరిత్ర సాధు భవ లతా లవిత్ర
         సకరుణా తరంగ నేత్ర జానకీ మనోజ్ఞ గాత్ర
         యతి జపార్హ పుణ్య నామ యతి వితీర్ణ భక్త కామ
         సతత సిత యశోఽభిరామ సర్వలోక పూర్ణ ధామ
         అహిత విదళ నాతి రౌద్ర యార్త పాలనా వినిద్ర
         మహిత నిఖిల గుణ సముద్ర మమ్ము బ్రోవు రామభద్ర
     [TOP]

4. ద్విరదగతి రగడ పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
   2. 12 నుండి 20 అక్షరములు ఉండును.
   3. 2 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. అంత్య ప్రాస నియమం కలదు
   6. ప్రాస యతి నియమం కలదు
   7. ప్రతి పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   8. ప్రతి పాదమునందు నాలుగు 5 మాత్రలు గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీయువతి నిజయువతిఁ జేసి యెంతయు మించి
         కాయజునిఁ దనతనయుఁ గా నెలమిఁ బాటించి
         సకల దేవతలఁ బరిజనులుగా మన్నించి,
         ప్రకటగతి శ్రుతుల నుతిపాఠకులఁ గావించి
         హరి యొప్పు నన నొప్పు నవతార లఘువిరతి
         శరది నగనలలభలసలతరల ద్విరదగతి.
     [TOP]

5. మధురగతి రగడ పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
   2. 8 నుండి 16 అక్షరములు ఉండును.
   3. 2 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. అంత్య ప్రాస నియమం కలదు
   6. ప్రాస యతి నియమం కలదు
   7. ప్రతి పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   8. ప్రతి పాదమునందు నాలుగు 4 మాత్రలు గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీవనితాధిపుఁ జేరి భజింపుఁడు
         భావజ జనకుని భక్తిఁ దలంపుఁడు
         అని గగనలభసలను నాల్గిటఁ గృతి
         జను గజలఘువిశ్రమము మధురగతి.
     [TOP]

6. విజయభద్ర రగడ పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
   2. 24 నుండి 40 అక్షరములు ఉండును.
   3. 2 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. అంత్య ప్రాస నియమం కలదు
   6. ప్రాస యతి నియమం కలదు
   7. ప్రతి పాదమునందు 5 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   8. ప్రతి పాదమునందు ఎనిమిది 5 మాత్రలు గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీకి నొడయం డనఁగఁ జిత్తజునిగురుఁ డనఁగ శేషశయనుం డనఁగఁ జెలువుగఁ జతుర్భుజుఁడు
         నాకౌకసుల నేలు నముచిసూదనువూజ నతఁడు దాఁగైకొన్న నందగోపాత్మజుఁడు
         ఇతనిఁ గొల్చినఁ గాని యిహపరంబులు గలుగ వితరసేవల ననఁగ నెసఁగు నివ్విభుఁ డంచుఁ
         జతురమతు లొనరింప జయభద్రరగడ లిటు సద్ద్విరదగతి రెంటఁ జాటింపులం బెంచు
     [TOP]

7. విజయమంగళ రగడ పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
   2. 32 నుండి 48 అక్షరములు ఉండును.
   3. 2 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. అంత్య ప్రాస నియమం కలదు
   6. ప్రాస యతి నియమం కలదు
   7. ప్రతి పాదమునందు 9 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   8. ప్రతి పాదమునందు 16 3 మాత్రలు గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీధరాయ శిష్టజననిషేవితాయ భక్తలోక జీవితాయ గర్వితోరుసింధురాజబంధనాయ
         గాధిపుత్రయజ్ఞ విఘ్నకరమహాసురీమహోగ్ర కాయ శైలదళన నిపుణ ఘన సురాధిపాయుధాయ
      2. కేశవాయ తే నమోఽస్తు కృష్ణ పాహిపాహి యనుఁచు గేలుమొగచి మౌళినునిచి కృష్ణుఁ బలికెననుచునిట్లు
         దేశభాషణములఁ జెప్ప ద్విగుణతురగవల్గనమునఁ దేరు విజయమంగళంబు తీయచెఱకు రసమునట్లు.
     [TOP]

8. వృషభగతి రగడ పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
   2. 16 నుండి 28 అక్షరములు ఉండును.
   3. 2 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. అంత్య ప్రాస నియమం కలదు
   6. ప్రాస యతి నియమం కలదు
   7. ప్రతి పాదమునందు 5 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   8. ప్రతి పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీమనోహరు నంబుజోదరుఁ జిత్తజాతగురుం దలంచెదఁ
         గామితార్థవిధాయి నిర్జిత కాళియాహిని నాశ్రయించెద
         ననువుగా భగణములు భానుస మన్వితద్వితయములు నాలుగు
         ననిమిషాధిపలఘుయతినిడఁగ నలరువృషభగమనము మేలగు.
     [TOP]

9. హంసగతి రగడ పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
   2. 10 నుండి 16 అక్షరములు ఉండును.
   3. 2 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. అంత్య ప్రాస నియమం కలదు
   6. ప్రాస యతి నియమం కలదు
   7. ప్రతి పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   8. ప్రతి పాదమునందు రెండు 5 మాత్రలు , రెండు 3 మాత్రలు గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. మఱియును గ, టాక్షజిత -మారునందు
         తఱి త్రాడు, సొమ్మగు ను -దారునందు.
     [TOP]

10. హయప్రచార రగడ పద్య లక్షణములు

    1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
    2. 8 నుండి 12 అక్షరములు ఉండును.
    3. 2 పాదములు ఉండును.
    4. ప్రాస నియమం కలదు
    5. అంత్య ప్రాస నియమం కలదు
    6. ప్రాస యతి నియమం కలదు
    7. ప్రతి పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
    8. ప్రతి పాదమునందు నాలుగు 3 మాత్రలు గణములుండును.
    9. ఉదాహరణలు:
       1. తెల్లగ పడె తిన్నగ పడె
          మెల్లగ పడె మృదువుగ పడె
          చల్లగ పడె చక్కగ పడె
          వెల్లగ హిమ వృష్టియు పడె
       2. హనచతుష్టయంబు ఋతుల
          జనితయతుల జరగుఁ గృతులఁ
          జను హయప్రచార రగడ
          వినుతశాస్త్రవిధులు వొగడ.
      [TOP]

11. హరిగతి రగడ పద్య లక్షణములు

    1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
    2. 16 నుండి 32 అక్షరములు ఉండును.
    3. 2 పాదములు ఉండును.
    4. ప్రాస నియమం కలదు
    5. అంత్య ప్రాస నియమం కలదు
    6. ప్రాస యతి నియమం కలదు
    7. ప్రతి పాదమునందు 5 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
    8. ప్రతి పాదమునందు ఎనిమిది 4 మాత్రలు గణములుండును.
    9. ఉదాహరణలు:
       1. శ్రీరామాకుచకుంకుమపంకము చేఁ బొలుపగు విపులోరఃఫలకము
          తారతుషారపటీరసమానో దకవాహిని యొదవిన పదకమలము
          నతిశయ మై యలవడు నేదేవుని ననవరతోదారత నాహరిగతి
          యితరుల కలవడ దని నృప లఘుయతి నిభనలగగభసల నగును హరిగతి.
      [TOP]

12. హరిణగతి రగడ పద్య లక్షణములు

    1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
    2. 8 నుండి 14 అక్షరములు ఉండును.
    3. 2 పాదములు ఉండును.
    4. ప్రాస నియమం లేదు
    5. అంత్య ప్రాస నియమం కలదు
    6. ప్రాస యతి నియమం కలదు
    7. ప్రతి పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
    8. ప్రతి పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు గణములుండును.
    9. ఉదాహరణలు:
       1. శ్రీనివాసు భజింతు నే నని
          పూని కుజనులపొంత బోనని
       2. భానుయుతనలభసగగంబుల
          లోననిరుదోలుననగంబుల
       3. నిరవుగా నిరుమాఱులఘువుల
          నెల్లవారును నొగి గణింపఁగ
       4. విరతులను గావింపనిమ్ముల
          హరిణగతి చెలువగు జగమ్ముల.
      [TOP]

ముత్యాలసరములు

1. ముత్యాల సరము పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
   2. 8 నుండి 16 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. అంత్య ప్రాస నియమం కలదు
   6. గణ లక్షణాలు :
      1. ఒకటవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు గణములుండును.
      2. రెండవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు గణములుండును.
      3. మూడవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు గణములుండును.
      4. నాలుగవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
   7. ఉదాహరణలు: అందుబాటులో లేవు.
     [TOP]

2. ముత్యాల సరము2 పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(రగడలు) రకానికి చెందినది
   2. 5 నుండి 14 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. గణ లక్షణాలు :
      1. ఒకటవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు గణములుండును.
      2. రెండవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు గణములుండును.
      3. మూడవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు గణములుండును.
      4. నాలుగవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
   6. ఉదాహరణలు:
      1. చెలియ బంగరు చెలిమి బంగరు
         వలపు బంగారమని చెబితివి
         చెలిని చూడవు కాదు సరి యిది
         చిలిపి కృష్ణయ్యా
      2. కలత నిద్దురలోన కంటిని
         కలువ కన్నుల వాని కలలో
         నులికి పడి లేచితిని నేనిట
         చిలిపి కృష్ణయ్యా
      3. వెలిగె నాకాశమున తారలు
         వెలిగె నాకాశమున చంద్రుడు
         వెలుగు నవ్వుల రూపు చూపర
         చిలిపి కృష్ణయ్యా
      4. పలుకు వజ్రపు తునకలా హరి
         పిలిచి యలసితి పిలుపు వినదా
         చిలుకరించగ సుధల వడి రా
         చిలిపి కృష్ణయ్యా
     [TOP]

షట్పదలు

1. కుసుమ షట్పద పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(షట్పదలు) రకానికి చెందినది
   2. 6 నుండి 17 అక్షరములు ఉండును.
   3. 6 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం లేదు
   5. గణ లక్షణాలు :
      1. ఒకటవ పాదమునందు రెండు 5 మాత్రలు గణములుండును.
      2. రెండవ పాదమునందు రెండు 5 మాత్రలు గణములుండును.
      3. మూడవ పాదమునందు మూడు 5 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
      4. నాలుగవ పాదమునందు రెండు 5 మాత్రలు గణములుండును.
      5. ఇదవ పాదమునందు రెండు 5 మాత్రలు గణములుండును.
      6. ఆరవ పాదమునందు మూడు 5 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
   6. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీశంభుతనయునకు
         సిద్ధిగణనాథునకు
         వాసిగల దేవతావందితునకూ
         ఓబొజ్జకనకయ్య
         నీబంటు నేనయ్య
         ఉండ్రాళ్ళ మీదికీ దండుబంపూ
     [TOP]

2. పరివర్ధినీ షట్పద పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(షట్పదలు) రకానికి చెందినది
   2. 8 నుండి 26 అక్షరములు ఉండును.
   3. 6 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం లేదు
   5. గణ లక్షణాలు :
      1. ఒకటవ పాదమునందు నాలుగు 4 మాత్రలు గణములుండును.
      2. రెండవ పాదమునందు నాలుగు 4 మాత్రలు గణములుండును.
      3. మూడవ పాదమునందు ఆరు 4 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
      4. నాలుగవ పాదమునందు నాలుగు 4 మాత్రలు గణములుండును.
      5. ఇదవ పాదమునందు నాలుగు 4 మాత్రలు గణములుండును.
      6. ఆరవ పాదమునందు ఆరు 4 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
   6. ఉదాహరణలు: అందుబాటులో లేవు.
     [TOP]

3. భామినీ షట్పద పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(షట్పదలు) రకానికి చెందినది
   2. 8 నుండి 23 అక్షరములు ఉండును.
   3. 6 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. మూడవ పాదమునందు 4 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   6. ఆరవ పాదమునందు 4 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   7. గణ లక్షణాలు :
      1. ఒకటవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు గణములుండును.
      2. రెండవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు గణములుండును.
      3. మూడవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
      4. నాలుగవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు గణములుండును.
      5. ఇదవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు గణములుండును.
      6. ఆరవ పాదమునందు ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 3 మాత్రలు , ఒక 4 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
   8. ఉదాహరణలు:
      1. చెలియ బంగరు చెలిమి బంగరు
         వలపు బంగారమని చెబితివి
         చెలిని చూడవు కాదు సరి యిది చిలిపి కృష్ణయ్యా
         కలత నిద్దురలోన కంటిని
         కలువ కన్నుల వాని కలలో
         నులికి పడి లేచితిని నేనిట చిలిపి కృష్ణయ్యా
      2. వెలిగె నాకాశమున తారలు
         వెలిగె నాకాశమున చంద్రుడు
         వెలుగు నవ్వుల రూపు చూపర చిలిపి కృష్ణయ్యా
         పలుకు వజ్రపు తునకలా హరి
         పిలిచి యలసితి పిలుపు వినదా
         చిలుకరించగ సుధల వడి రా చిలిపి కృష్ణయ్యా
      3. తలచు కోగనె తనివి గూర్చెడి
         పలుకు జెలియవు పలుకు పడతివి
         వెలుగు నిచ్చెడి వెలదివీవవి కేలు మోడ్చంగా
         అలుక బూనిన యటుల ఆటలు !
         పలుకు లీనని పచ్చి కోతలు !
         నిలువ గలవటె తల్లి కూతురలిగీ కూర్చొనినన్ !
      4. తేట మాటల తీయతీయగ
         పాట తోడను ప్రస్తుతించగ
         మాట లీయక యున్న నిజముగ బోటి నిలిచేనా !
         ఏటి కమ్మరొ యిట్టి మాటలు
         చీటి మాటికి చిలిపి ఆటలు
         కోటివీణలు మ్రోగినట్టుల పాట రానీకన్ !
      5. గుమ్మడేడే గోపదేవీ
         గుమ్మడేడే కన్నతల్లీ
         గుమ్మడిని పొడచూపగదవే -అమ్మ గోపెమ్మా
         గుమ్మడేడే గోపదేవీ
         గుమ్మడేడే కన్నతల్లీ
         గుమ్మడిని పొడచూపగదవే -అమ్మ గోపెమ్మా
     [TOP]

4. భోగ షట్పద పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(షట్పదలు) రకానికి చెందినది
   2. 8 నుండి 20 అక్షరములు ఉండును.
   3. 6 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం లేదు
   5. గణ లక్షణాలు :
      1. ఒకటవ పాదమునందు నాలుగు 3 మాత్రలు గణములుండును.
      2. రెండవ పాదమునందు నాలుగు 3 మాత్రలు గణములుండును.
      3. మూడవ పాదమునందు ఆరు 3 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
      4. నాలుగవ పాదమునందు నాలుగు 3 మాత్రలు గణములుండును.
      5. ఇదవ పాదమునందు నాలుగు 3 మాత్రలు గణములుండును.
      6. ఆరవ పాదమునందు ఆరు 3 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
   6. ఉదాహరణలు:
      1. తులసి యింటనుంచువార్ని
         తులసి పూజచేయువార్ని
         తులసియందు భక్తియుంచి మెలగువారినీ
         తులసి జూచి మ్రొక్కువార్ని
         తులసి యనుభవించువార్ని
         తెలిసి నీవు వారి దిక్కు తొంగిచూడకూ
     [TOP]

5. వార్ధక షట్పద పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(షట్పదలు) రకానికి చెందినది
   2. 12 నుండి 32 అక్షరములు ఉండును.
   3. 6 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం లేదు
   5. గణ లక్షణాలు :
      1. ఒకటవ పాదమునందు నాలుగు 5 మాత్రలు గణములుండును.
      2. రెండవ పాదమునందు నాలుగు 5 మాత్రలు గణములుండును.
      3. మూడవ పాదమునందు ఆరు 5 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
      4. నాలుగవ పాదమునందు నాలుగు 5 మాత్రలు గణములుండును.
      5. ఇదవ పాదమునందు నాలుగు 5 మాత్రలు గణములుండును.
      6. ఆరవ పాదమునందు ఆరు 5 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
   6. ఉదాహరణలు: అందుబాటులో లేవు.
     [TOP]

6. శర షట్పద పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(షట్పదలు) రకానికి చెందినది
   2. 4 నుండి 14 అక్షరములు ఉండును.
   3. 6 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం లేదు
   5. గణ లక్షణాలు :
      1. ఒకటవ పాదమునందు రెండు 4 మాత్రలు గణములుండును.
      2. రెండవ పాదమునందు రెండు 4 మాత్రలు గణములుండును.
      3. మూడవ పాదమునందు మూడు 4 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
      4. నాలుగవ పాదమునందు రెండు 4 మాత్రలు గణములుండును.
      5. ఇదవ పాదమునందు రెండు 4 మాత్రలు గణములుండును.
      6. ఆరవ పాదమునందు మూడు 4 మాత్రలు , ఒక 2 మాత్రలు గణములుండును.
   6. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీతరుణిరొ నే
         శ్రీరఘురాముడ
         చేరి కవాటము తీవే
         ఖ్యాతిగ శ్రీరఘు
         రాముడవైతే
         కోతుల జేరగదోయీ
     [TOP]

ఉప-జాతులు

1. ఆటవెలది పద్య లక్షణములు

   1. ఉపజాతి రకానికి చెందినది
   2. 10 నుండి 17 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం లేదు
   5. ప్రాస యతి నియమం కలదు
   6. ప్రతి పాదమునందు 4 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   7. గణ లక్షణాలు :
      1. ఒకటవ పాదమునందు మూడు సూర్య , రెండు ఇంద్ర గణములుండును.
      2. రెండవ పాదమునందు ఐదు సూర్య గణములుండును.
      3. మూడవ పాదమునందు మూడు సూర్య , రెండు ఇంద్ర గణములుండును.
      4. నాలుగవ పాదమునందు ఐదు సూర్య గణములుండును.
   8. ఉదాహరణలు:
      1. ఇనగణత్రయంబునింద్రద్వయంబును
         హంసపంచకంబు నాటి వెలది
         ఇనగణత్రయంబునింద్రద్వయంబును
         హంసపంచకంబు నాటి వెలది
      2. జనుల కెల్ల శుభము సాంఖ్య యోగము; దాని
         వలన ధర్మనిష్టవలన నయిన
         నంత్యకాలమందు హరిచింత సేయుట
         పుట్టువులకు ఫలము భూవరేంద్ర!
      3. పవనములు జయించి పరిహృతసంగుఁడై
         యింద్రియముల గర్వమెల్ల మాపి
         హరి విశాలరూపమందుఁ జిత్తముఁ జేర్చి
         నిలుపవలయు బుద్ధి నెఱపి బుధుఁడు.
      4. పరమ భాగవతులు పాటించు పథ మిది
         యీ పథమున యోగి యేఁగెనేని
         మగుడి రాఁడు వాఁడు మఱి సంశయము లేదు
         కల్పశతము లైనఁ గౌరవేంద్ర!
      5. సుతుల హితుల విడిచి, చుట్టాల విడిచి, యి
         ల్లాలి విడిచి, బహు బలాళి విడిచి
         రాజు హృదయ మిడియె రాజీవనయనుపై
         ధనము విడిచి, జడ్డుఁదనము విడిచి.
      6. నీలకంధరునకు నీకు నాకు సనత్కు
         మార ముఖ్య సుతసమాజమునకు
         ధర్మ సత్త్వ బుద్ధి తత్త్వములకు నీశ్వ
         రాత్మ వినుము పరమమైన నెలవు.
     [TOP]

2. తేటగీతి పద్య లక్షణములు

   1. ఉపజాతి రకానికి చెందినది
   2. 12 నుండి 17 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం లేదు
   5. ప్రాస యతి నియమం కలదు
   6. ప్రతి పాదమునందు 4 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   7. ప్రతి పాదమునందు ఒక సూర్య , రెండు ఇంద్ర , రెండు సూర్య గణములుండును.
   8. ఉదాహరణలు:
      1. దేవదేవుని చింతించు దినము దినము;
         చక్రహస్తునిఁ బ్రకటించు చదువు చదువు;
         కుంభినీధవుఁ జెప్పెడి గురుఁడు గురుఁడు;
         తండ్రి! హరిఁ జేరు మనియెడి తండ్రి తండ్రి.
      2. అరసి నిర్గుణబ్రహ్మంబు నాశ్రయించి
         విధినిషేధ నివృత్తి సద్విమలమతులు
         సేయుచుందురు హరిగుణచింతనములు
         మానసంబుల నేప్రొద్దు మానవేంద్ర!
      3. మంద గొందల మంద నమందవృష్టిఁ,
         గ్రందుకొనుఁ డంచు నింద్రుండు మందలింపఁ
         జండపవన సముద్ధూత చటుల విలయ
         సమయ సంవర్త కాభీల జలధరములు.
      4. భద్రమగుఁగాక! నీకు నో! పద్మగర్భ!
         వరము నిపు డిత్తు నెఱిఁగింపు వాంఛితంబు;
         దేవదేవుఁడ నగు నస్మదీయ పాద
         దర్శనం బవధి విపత్తిదశల కనఘ!
      5. చేతులారంగ శివునిఁ బూజింపఁడేని
         నోరు నొవ్వంగ హరికీర్తి నుడువఁడేని
         దయయు సత్యంబు లోనుగాఁ దలఁపఁడేనిఁ
         గలుగ నేటికిఁ దల్లుల కడుపుఁ జేటు.
      6. క్షితిని గోశంబు లరసి వీక్షింపవలయుఁ
         బిదప నాలింపఁజనును గోవిదులఁ బ్రశ్న
         సేయఁదగుఁ గడుమదిని యోచింపుటొప్పు
         నెచట నెఱుఁగనిచో నేరమెంచఁగూడ
         దనుచు నే భావి లోకుల నభినుతింతు
     [TOP]

ద్విపదలు

1. ద్విపద పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(ద్విపదలు) రకానికి చెందినది
   2. 11 నుండి 15 అక్షరములు ఉండును.
   3. 2 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. ప్రతి పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   6. ప్రతి పాదమునందు మూడు ఇంద్ర , ఒక సూర్య గణములుండును.
   7. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీకామినీనాధుజితదైత్యనాధు
         లోకరక్షణకృత్యులోకైకనిత్యు
      2. నడురాత్రి యరుదెంచెనరలోకనాధ
         కడుడస్సినాడవుకనుమోడ్తుగాక
      3. ఇంద్ర గణములు మూఁ డిన గణంబొకటి
         చంద్రాస్య !ద్విపదకుఁ జను చెప్పరేచ
      4. ద్విపదకు ద్విపదకుఁ దెగ జెప్పవలయు
         నెపుడు సంస్కృతమున నితర భాషలను
      5. యతుల లోపలఁ బ్రాసయతి దక్క సకల
         యతులు చెల్లును బ్రయో గాతి సారమున
      6. ద్విపద తో ద్విపద సంధిల నేకశబ్ద
         మపుడు రెంటను గూర్ప నది యయుక్తంబు
     [TOP]

2. ద్విపదమాలిక పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(ద్విపదలు) రకానికి చెందినది
   2. 11 నుండి 15 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. ప్రతి పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   6. ప్రతి పాదమునందు మూడు ఇంద్ర , ఒక సూర్య గణములుండును.
   7. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీకామినీనాధుజితదైత్యనాధు
         లోకరక్షణకృత్యులోకైకనిత్యు
         నడురాత్రి యరుదెంచెనరలోకనాధ
         కడుడస్సినాడవుకనుమోడ్తుగాక
     [TOP]

3. మంజరీ ద్విపద పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(ద్విపదలు) రకానికి చెందినది
   2. 11 నుండి 15 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం లేదు
   5. ప్రాస యతి నియమం కలదు
   6. ప్రతి పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   7. ప్రతి పాదమునందు మూడు ఇంద్ర , ఒక సూర్య గణములుండును.
   8. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీకామినీనాధుజితదైత్యనాధు
         లోకరక్షణకృత్యులోకైకనిత్యు
         నడురాత్రి యరుదెంచెనరలోకనాధ
         కడుడస్సినాడవుకనుమోడ్తుగాక
      2. శ్రీమందిరాకారు జితదైత్యధీరుఁ
         గీర్తించుచోఁ బుణ్యవర్తనుం డనుచు
         యతిమాఱు ప్రాస మి ట్లచ్చోట నిడక
         సరసిజనాభాయ సముదగ్రసాహ
      3. సాయ నమోయంచు శబ్దమొక్కటియు
         రెండుపాదముల నీక్రియఁ బంచియిడక
         వెలయు ప్రాసములేని ద్విపద యై పరఁగఁ
         బూజింపవలయు వాక్పుష్పమంజరుల.
      4. ఇంద్రులు మువ్వురు నినుఁ డొక్కరుండు
         సాంద్రమై యొక్కొక్కచరణంబుఁ గొలువ
         నలరుఁ బద్మోదరుఁ డంచు ధీరోత్త
         ములు విస్తరింతురు ముదముతో ద్విపద.
      5. శ్రీమందిరాకారు జితదైత్యధీరు
         గీర్తించుచోఁ బుణ్యవర్తనుఁ డనుచు
         యతిమాఱు ప్రాసమిట్లచ్చోట నిడక
         సరసిజనాభాయ సముదగ్ర సాహ
     [TOP]

సీసములు

1. ద్విపద పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(ద్విపదలు) రకానికి చెందినది
   2. 11 నుండి 15 అక్షరములు ఉండును.
   3. 2 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. ప్రతి పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   6. ప్రతి పాదమునందు మూడు ఇంద్ర , ఒక సూర్య గణములుండును.
   7. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీకామినీనాధుజితదైత్యనాధు
         లోకరక్షణకృత్యులోకైకనిత్యు
      2. నడురాత్రి యరుదెంచెనరలోకనాధ
         కడుడస్సినాడవుకనుమోడ్తుగాక
      3. ఇంద్ర గణములు మూఁ డిన గణంబొకటి
         చంద్రాస్య !ద్విపదకుఁ జను చెప్పరేచ
      4. ద్విపదకు ద్విపదకుఁ దెగ జెప్పవలయు
         నెపుడు సంస్కృతమున నితర భాషలను
      5. యతుల లోపలఁ బ్రాసయతి దక్క సకల
         యతులు చెల్లును బ్రయో గాతి సారమున
      6. ద్విపద తో ద్విపద సంధిల నేకశబ్ద
         మపుడు రెంటను గూర్ప నది యయుక్తంబు
     [TOP]

2. ద్విపదమాలిక పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(ద్విపదలు) రకానికి చెందినది
   2. 11 నుండి 15 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం కలదు
   5. ప్రతి పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   6. ప్రతి పాదమునందు మూడు ఇంద్ర , ఒక సూర్య గణములుండును.
   7. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీకామినీనాధుజితదైత్యనాధు
         లోకరక్షణకృత్యులోకైకనిత్యు
         నడురాత్రి యరుదెంచెనరలోకనాధ
         కడుడస్సినాడవుకనుమోడ్తుగాక
     [TOP]

3. మంజరీ ద్విపద పద్య లక్షణములు

   1. జాతి(ద్విపదలు) రకానికి చెందినది
   2. 11 నుండి 15 అక్షరములు ఉండును.
   3. 4 పాదములు ఉండును.
   4. ప్రాస నియమం లేదు
   5. ప్రాస యతి నియమం కలదు
   6. ప్రతి పాదమునందు 3 వ గణము యొక్క మొదటి అక్షరము యతి స్థానము
   7. ప్రతి పాదమునందు మూడు ఇంద్ర , ఒక సూర్య గణములుండును.
   8. ఉదాహరణలు:
      1. శ్రీకామినీనాధుజితదైత్యనాధు
         లోకరక్షణకృత్యులోకైకనిత్యు
         నడురాత్రి యరుదెంచెనరలోకనాధ
         కడుడస్సినాడవుకనుమోడ్తుగాక
      2. శ్రీమందిరాకారు జితదైత్యధీరుఁ
         గీర్తించుచోఁ బుణ్యవర్తనుం డనుచు
         యతిమాఱు ప్రాస మి ట్లచ్చోట నిడక
         సరసిజనాభాయ సముదగ్రసాహ
      3. సాయ నమోయంచు శబ్దమొక్కటియు
         రెండుపాదముల నీక్రియఁ బంచియిడక
         వెలయు ప్రాసములేని ద్విపద యై పరఁగఁ
         బూజింపవలయు వాక్పుష్పమంజరుల.
      4. ఇంద్రులు మువ్వురు నినుఁ డొక్కరుండు
         సాంద్రమై యొక్కొక్కచరణంబుఁ గొలువ
         నలరుఁ బద్మోదరుఁ డంచు ధీరోత్త
         ములు విస్తరింతురు ముదముతో ద్విపద.
      5. శ్రీమందిరాకారు జితదైత్యధీరు
         గీర్తించుచోఁ బుణ్యవర్తనుఁ డనుచు
         యతిమాఱు ప్రాసమిట్లచ్చోట నిడక
         సరసిజనాభాయ సముదగ్ర సాహ
     [TOP]

వృత్తములు

ఉక్త (1)

1. శ్రీ పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే శ్రీః అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. ఉక్త ఛందమునకు చెందిన 1 వ వృత్తము.
   4. 1 అక్షరములు ఉండును.
   5. 2 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం లేదు
   9. ప్రతి పాదమునందు గ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. శ్రీ
          శ్రీం
          జే
          యున్
       2. శ్రీ
          భా
          విం
          తున్‌.
     [TOP]

అత్యుక్త (2)

1. స్త్రీ పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. అత్యుక్త ఛందమునకు చెందిన 1 వ వృత్తము.
   3. 2 అక్షరములు ఉండును.
   4. 4 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు గా(గగ) గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. స్త్రీరూ
         పారున్‌
         ఘోరా
         ఘోరీ.
      2. స్త్రీరూ
         పారుం
         గారూ
         పారున్
     [TOP]

మధ్య (3)

1. నారీ పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే జన , పుష్ప , మద , మధు , బలి అనే ఇతర నామములు కూడా కలవు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. మధ్య ఛందమునకు చెందిన 1 వ వృత్తము.
   4. 3 అక్షరములు ఉండును.
   5. 6 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U U U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు మ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. నారీవృ
          త్తారంభం
          బారు న్మా
          కారం బై
       2. నారీలో
          కారాధ్యా
          సారస్యా
          ధారాధ్యా
     [TOP]

2. మృగీ పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. మధ్య ఛందమునకు చెందిన 3 వ వృత్తము.
   3. 3 అక్షరములు ఉండును.
   4. 5 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U I U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: U I - U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు ర గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. విన్ము రే
         ఫన్మృగీ
         మున్ముగాఁ
         జిన్మయా
     [TOP]

3. వినయము పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే రమణః అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. మధ్య ఛందమునకు చెందిన 4 వ వృత్తము.
   4. 3 అక్షరములు ఉండును.
   5. 4 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I I U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు స గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. వినయం
          బొనరిం
          తు ననం
          తునకున్‌.
     [TOP]

ప్రతిష్ఠ (4)

1. కన్య పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. ప్రతిష్ఠ ఛందమునకు చెందిన 1 వ వృత్తము.
   3. 4 అక్షరములు ఉండును.
   4. 8 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U U U - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U U - U U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు మ , గ గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. పొత్తై గాగా
         పత్తింగన్యా
         వృత్తంబయ్యెన్
         జిత్తంబరన్
     [TOP]

2. బింబము పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే వలా అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. ప్రతిష్ఠ ఛందమునకు చెందిన 7 వ వృత్తము.
   4. 4 అక్షరములు ఉండును.
   5. 6 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U I I - U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: U I - I U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U I I - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు భ , గ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. శ్రీకలితా
          స్తోక భగల్‌
          పైకొను బిం
          బాకృతికిన్‌.
       2. పంచిభకా
          రంబుగకా
          రంబునుగా
          బింబమగున్
     [TOP]

3. లలిత-2 పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే దయి/పటు అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. ప్రతిష్ఠ ఛందమునకు చెందిన 16 వ వృత్తము.
   4. 4 అక్షరములు ఉండును.
   5. 4 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I I I - I
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: I I I - I
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: I I I I
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు న , ల గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు: అందుబాటులో లేవు.
     [TOP]

4. వ్రీడ పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే వ్రీళ , క్రీడా అనే ఇతర నామములు కూడా కలవు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. ప్రతిష్ఠ ఛందమునకు చెందిన 2 వ వృత్తము.
   4. 4 అక్షరములు ఉండును.
   5. 7 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I U U - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు య , గ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. సురారాతి
          స్ఫురత్సైన్యం
          బురోఽసృగ్ధా
          ర రాదీయన్
     [TOP]

5. సుకాంతి పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే జయా , నగానితా , నగణికా , లాసినీ , విలాసినీ , కలా అనే ఇతర నామములు కూడా కలవు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. ప్రతిష్ఠ ఛందమునకు చెందిన 6 వ వృత్తము.
   4. 4 అక్షరములు ఉండును.
   5. 6 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I U I - U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: I U - I U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: I U I - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు జ , గ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. జగంబులం
          దగున్ సుకాం
          తి గల్పిత
          ప్రగల్భతన్
       2. అగున్‌ సుకాం
          తి గూర్పఁగా
          జగంబులన్‌
          జగత్పతీ.
     [TOP]

సుప్రతిష్ఠ (5)

1. అంబుజ పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే మణ్డలమ్ అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. సుప్రతిష్ఠ ఛందమునకు చెందిన 15 వ వృత్తము.
   4. 5 అక్షరములు ఉండును.
   5. 7 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U I I - I U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U I I - I U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: U I I I - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు భ , వ(లగ) గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. ఇంబగు భకా
          రంబును వకా
          రంబును జుమీ
          యంబుజ మగున్.
       2. ఇంబులభకా
          రంబును లగం
          నుం బొనరగా
          నంబుజమగున్
       3. వందింతును నే
          నందాత్మజునా
          నందంబున స్వ
          ఛ్చందప్రణతిన్
     [TOP]

2. నంద పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే కణికా అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. సుప్రతిష్ఠ ఛందమునకు చెందిన 13 వ వృత్తము.
   4. 5 అక్షరములు ఉండును.
   5. 8 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U U I - I U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U U - I I U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: U U I - I U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు త , వ(లగ) గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. వందింతును నే
          నందాత్మజు నా
          నందంబున స్వ
          ఛ్ఛందప్రణతిన్
     [TOP]

3. పంక్తి-1 పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే సుందరి-1 , అక్షరోపపదా , అక్షరపంక్తి , కాంచనమాలా , కుంతలతన్వీ , భూతలతన్వీ , హంసా , పఙ్క్తిః అనే ఇతర నామములు కూడా కలవు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. సుప్రతిష్ఠ ఛందమునకు చెందిన 7 వ వృత్తము.
   4. 5 అక్షరములు ఉండును.
   5. 8 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U I I - U U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: U I - I U - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U I I - U U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు భ , గా(గగ) గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. సుందరి యొప్పుం
          జెంది భగా నిం
          పొంద నియుక్తిన్
          గందుకలీలన్
       2. చెంది భకారం
          బొదగగంబుల్
          సుందరి యంపే
          రందురు సూరుల్
     [TOP]

4. ప్రగుణ పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. సుప్రతిష్ఠ ఛందమునకు చెందిన 4 వ వృత్తము.
   3. 5 అక్షరములు ఉండును.
   4. 8 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: I I U - U U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: I I U - U U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు స , గా(గగ) గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. సగణాసక్తిం
         గగసంయుక్తిన్
         బ్రగుణాఖ్యంబై
         తగు నింపారన్
     [TOP]

5. ప్రీతి పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే సూరిణీ అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. సుప్రతిష్ఠ ఛందమునకు చెందిన 3 వ వృత్తము.
   4. 5 అక్షరములు ఉండును.
   5. 9 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U I U - U U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: U I U - U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : U I - U U - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు ర , గా(గగ) గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. ప్రీతిమై చేత
          స్సాతతోన్మేషన్
          ద్యోతమౌ శాంతిన్
          పూతభావాప్తిన్
     [TOP]

6. వలమురి పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే సులూః అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. సుప్రతిష్ఠ ఛందమునకు చెందిన 16 వ వృత్తము.
   4. 5 అక్షరములు ఉండును.
   5. 6 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I I I - I U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: I I I - I U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: I I I I - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు న , వ(లగ) గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. నలగ పదం
          బలవడఁగా
          వలమురియౌ
          జలదనిభా
     [TOP]

7. సతి పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే కణ్ఠీ అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. సుప్రతిష్ఠ ఛందమునకు చెందిన 6 వ వృత్తము.
   4. 5 అక్షరములు ఉండును.
   5. 8 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I U I - U U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: I U - I U - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: I U I - U U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు జ , గా(గగ) గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. సతీత్వధర్మ
          ప్రతిష్ఠనార్యా
          సతీవిశిష్ఠా
          త్మతత్వమెంతున్
     [TOP]

గాయత్రి (6)

1. చంద్రవదన పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. గాయత్రి ఛందమునకు చెందిన 15 వ వృత్తము.
   3. 6 అక్షరములు ఉండును.
   4. 9 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U I I - I U U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: U I I I - U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : U I - I I U - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-3) : U I I - I U - U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు భ , య గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. చంద్రవదనన్ వ
         జ్రేంద్ర మణిభూషా
         సాంద్రలలితాంగిన్
         మంద్రనుతిఁ గొల్తున్
     [TOP]

2. తనుమధ్య పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. గాయత్రి ఛందమునకు చెందిన 13 వ వృత్తము.
   3. 6 అక్షరములు ఉండును.
   4. 10 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U U I - I U U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U U - I I U - U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: U U I - I U U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U U I I - U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : U U I - I U - U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు త , య గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. గోపాలుని దేవే
         నాపాలికి నాఁగాఁ
         బై పై తనుమధ్యన్‌
         బ్రాపించుఁ దయంబుల్‌.
      2. గౌరీతనుమధ్యన్
         స్వారింగొని సింహం
         బారాధనలందున్
         క్రూరాగ్రియమయ్యున్
     [TOP]

3. వసుధ పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే కిసలయ , తిలకా అనే ఇతర నామములు కూడా కలవు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. గాయత్రి ఛందమునకు చెందిన 28 వ వృత్తము.
   4. 6 అక్షరములు ఉండును.
   5. 8 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I I U - I I U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: I I U - I I U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: I I U I - I U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I I U I I - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు స , స గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. వసుధాపతియౌ
          వసుదేవసుతున్
          బసుకాపరిగా
          ససిఁబిల్తురిలన్
     [TOP]

4. వసుమతి పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. గాయత్రి ఛందమునకు చెందిన 29 వ వృత్తము.
   3. 6 అక్షరములు ఉండును.
   4. 9 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U U I - I I U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: U U I - I I U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U U I I - I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-3) : U U - I I I - U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు త , స గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. ధాత్రిన్ వసుమతిన్
         నేత్రోత్సవముగా
         క్షేత్రజ్ఞునెఱుకన్
         జిత్రింప మనసౌ
     [TOP]

5. విచిత్రము పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే సోమరాజీ అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. గాయత్రి ఛందమునకు చెందిన 10 వ వృత్తము.
   4. 6 అక్షరములు ఉండును.
   5. 10 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I U U - I U U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: I U U - I U U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I U U I - U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : I U - U I U - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : I U U - I U - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు య , య గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. ఖరప్రౌఢచాప
          స్ఫురద్బాణధారన్
          ధరాకన్యకారా
          ట్మరాసంబువిర్గెన్
       2. విచిత్రంబునందున్
          రుచించున్ యయంబుల్
          విచిత్రంబునందున్
          రుచించున్ యయంబుల్
     [TOP]

6. సావిత్రి పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే విద్యుల్లేఖా అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. గాయత్రి ఛందమునకు చెందిన 1 వ వృత్తము.
   4. 6 అక్షరములు ఉండును.
   5. 12 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U U U - U U U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U U - U U - U U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U U U - U U U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు మ , మ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. సావిత్రీ ధ్యానంబౌ
          భావప్రాప్తోద్భాసన్
          జీవాత్మైక్యంబెంచన్
          ధీవిస్రబ్ధప్రాప్తిన్
     [TOP]

7. సురలత పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే శశివదన , కనకలతా , చతురంశా , మకరశీర్షా , ముకులితా అనే ఇతర నామములు కూడా కలవు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. గాయత్రి ఛందమునకు చెందిన 16 వ వృత్తము.
   4. 6 అక్షరములు ఉండును.
   5. 8 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I I I - I U U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: I I I - I U - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: I I I I - U U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I I I I U - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు న , య గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. శశివదనాభన్
          శశధరుఁడోటన్
          దశఁజూటన్
          విశయమునందెన్
       2. సురలతఁ జెప్పన్
          సొరిది నయంబుల్.
          సురలతఁ జెప్పన్
          సొరిది నయంబుల్.
     [TOP]

ఉష్ణిక్కు (7)

1. కుమారలలిత-1 పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే స్విదా అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. ఉష్ణిక్కు ఛందమునకు చెందిన 62 వ వృత్తము.
   4. 7 అక్షరములు ఉండును.
   5. 9 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I U I - I I I - U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: I U - I I I - I U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: I U I I - I I U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I U I I I - I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : I U - I I I I - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-3) : I U I - I I I - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు జ , న , గ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. కుమారలలితకున్
          సమగ్రజనగముల్.
          కుమారలలితకున్
          సమగ్రజనగముల్.
     [TOP]

2. కుమారలలిత-2 పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. ఉష్ణిక్కు ఛందమునకు చెందిన 30 వ వృత్తము.
   3. 7 అక్షరములు ఉండును.
   4. 10 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: I U I - I I U - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: I U I - I I U - U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: I U I I - I U U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I U I I I - U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : I U - I I I U - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : I U I I - I U - U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు జ , స , గ గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. కుమారలలితాఖ్యా
         తమౌ పలనిసుక్షే
         త్రమాన్యమురుగేశున్
         సమీకరణనెంతున్
     [TOP]

3. ప్రసవశర పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే దృతిః అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. ఉష్ణిక్కు ఛందమునకు చెందిన 32 వ వృత్తము.
   4. 7 అక్షరములు ఉండును.
   5. 9 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I I I - I I U - U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: I I I I I - U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : I I I - I I U - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-3) : I I I I - I U - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు న , స , గ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. ఎసఁగబదమందున్
          నసగములుచెందన్
          బ్రసవశరమయ్యెన్
          బిసరుహదళాక్షా
     [TOP]

4. మదనవిలసిత పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే ద్రుతగతి , చపలా , మధుమతి , లటహ , హరివిలసిత అనే ఇతర నామములు కూడా కలవు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. ఉష్ణిక్కు ఛందమునకు చెందిన 64 వ వృత్తము.
   4. 7 అక్షరములు ఉండును.
   5. 8 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I I I - I I I - U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: I I I - I I I - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: I I I I - I I U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: I I I I I - I U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I I I I I I - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు న , న , గ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. పదపడి ననగల్
          గదసి వెలసినన్
          మదనవిలసితం
          బది యదుతిలకా.
       2. మధురిపుఁ డనినన్‌
          మధురపుననగల్‌
          మధురము లగుచున్‌
          మధుమతి నమరున్‌.
     [TOP]

5. మదరేఖ పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. ఉష్ణిక్కు ఛందమునకు చెందిన 25 వ వృత్తము.
   3. 7 అక్షరములు ఉండును.
   4. 12 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U U U - I I U - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U U - U I I - U U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U U U - I I U U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు మ , స , గ గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. కోదండాగతరజ్జుల్
         పాదాంతమ్మునయందున్
         మోదించెన్ హరిణంబున్
         నాదూకున్ బదిబారల్
      2. రూపింపన్మగణాద్యం
         బై పెంపార సగంబుల్‌
         దీపించున్మదరేఖన్‌
         గోపస్త్రీహృదయేశా!
     [TOP]

6. మధుమతి పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే స్వనకరీ అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. ఉష్ణిక్కు ఛందమునకు చెందిన 56 వ వృత్తము.
   4. 7 అక్షరములు ఉండును.
   5. 9 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I I I - U I I - U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: I I I - U I - I U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: I I I U - I I U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I I I U I - I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : I I I - U I I - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు న , భ , గ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. వగరు పిందెలతోఁ
          జిగురు టాకులతోఁ
          దొగరు వన్నెలతోఁ
          మిగిలె మావితరుల్
     [TOP]

7. లోల పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే అభీకమ్ అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. ఉష్ణిక్కు ఛందమునకు చెందిన 10 వ వృత్తము.
   4. 7 అక్షరములు ఉండును.
   5. 12 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I U U - I U U - U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: I U U - I U U - U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I U U I - U U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : I U U - I U - U U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు య , య , గ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. యయల్గంబులోలాఖ్యన్
          యయల్గంబులోలాఖ్యన్
          యయల్గంబులోలాఖ్యన్
          యయల్గంబులోలాఖ్యన్
     [TOP]

8. విభూతి పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే చామరమ్ అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. ఉష్ణిక్కు ఛందమునకు చెందిన 43 వ వృత్తము.
   4. 7 అక్షరములు ఉండును.
   5. 11 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U I U - I U I - U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: U I - U I - U I - U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I U I - U I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : U I - U I U - I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : U I U - I U - I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-4) : U I U - I U I - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు 7 వ అక్షరము యతి స్థానము
   10. ప్రతి పాదమునందు ర , జ , గ గణములుండును.
   11. ఉదాహరణలు:
       1. స్వస్థ సద్విభూతి దా
          రస్థ జస్థగంబునన్
          స్వస్థ సద్విభూతి దా
          రస్థ జస్థగంబునన్
       2. అయెడన్ మునీశ్వరుం
          డీయెడన్ రఘూత్తమం
          డాయెడన్ రఘూత్తమం
          డీయెడన్ మునీద్రుడున్
     [TOP]

9. సురుచిర-1 పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే సరసిజ , మదలేఖా , విధువక్త్రా , రుచిరమ్ అనే ఇతర నామములు కూడా కలవు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. ఉష్ణిక్కు ఛందమునకు చెందిన 31 వ వృత్తము.
   4. 7 అక్షరములు ఉండును.
   5. 10 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U I I - I I U - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U I I - I I U - U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: U I I I - I U U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I I I I - U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : U I - I I I U - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : U I I I - I U - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు భ , స , గ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. భాసుర భసగల్‌రే
          చా సురుచిరమయ్యెన్
          భాసుర భసగల్‌రే
          చా సురుచిరమయ్యెన్
     [TOP]

10. హంసమాల పద్య లక్షణములు

    1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే భూరిధామా అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
    2. వృత్తం రకానికి చెందినది
    3. ఉష్ణిక్కు ఛందమునకు చెందిన 20 వ వృత్తము.
    4. 7 అక్షరములు ఉండును.
    5. 11 మాత్రలు ఉండును.
    6. మాత్రా శ్రేణి: I I U - U I U - U
       • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I I U U - I U U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-3) : I I U - U I - U U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-5) : I I U - U I U - U
    7. 4 పాదములు ఉండును.
    8. ప్రాస నియమం కలదు
    9. ప్రతి పాదమునందు స , ర , గ గణములుండును.
    10. ఉదాహరణలు:
        1. సరగంబుల్రచింపన్
           బరఁగున్ హంసమాలా
           నరసింహావతారా
           సురవిద్విడ్విహారా
      [TOP]

అనుష్టుప్పు (8)

1. చిత్రపదము పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. అనుష్టుప్పు ఛందమునకు చెందిన 55 వ వృత్తము.
   3. 8 అక్షరములు ఉండును.
   4. 12 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U I I - U I I - U U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U I I - U I I - U U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I I U - I I U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : U I - I U I - I U - U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు భ , భ , గా(గగ) గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. వారక భాగురుయుగ్మం
         బారఁగఁ జిత్రపదాఖ్యం
         జేరిన వేడ్కఁ గవీంద్రుల్‌
         గోరి నుతింతురు శౌరిన్‌.
      2. కూడియు మున్నుగఁదోచిన్
         వాఁడిశరంబున దూయున్
         బోడి నియతునయందున
         లేడియకంపడకుండున్
     [TOP]

2. నాగర పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే నాగరక అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. అనుష్టుప్పు ఛందమునకు చెందిన 87 వ వృత్తము.
   4. 8 అక్షరములు ఉండును.
   5. 12 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U I I - U I U - I U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: U I - I U - I U - I U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I I U - I U I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : U I - I U I - U I - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-5) : U I I - U I U - I U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు భ , ర , వ(లగ) గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. ఈతని పేరు వహ్ని సం
          జాత రుషాచ్ఛటాప్రచం
          డాతపనేత్రవహ్నివి
          ద్యోతిత శౌర్యవార్ధియై
     [TOP]

3. నారాచ పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే నారాచక అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. అనుష్టుప్పు ఛందమునకు చెందిన 85 వ వృత్తము.
   4. 8 అక్షరములు ఉండును.
   5. 13 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U U I - U I U - I U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: U U I - U I U - I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-3) : U U - I U - I U I - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : U U I - U I - U I U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు త , ర , వ(లగ) గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. ఈతండు రాఘవాగ్రజుం
          డేతెంచు శత్రునిం గరా
          ఘాతంబుచే వధించు ని
          ర్ఘాతంబు నామహాజిలో
     [TOP]

4. నారాయణ పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. అనుష్టుప్పు ఛందమునకు చెందిన 163 వ వృత్తము.
   3. 8 అక్షరములు ఉండును.
   4. 13 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U I U - U U I - U I
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: U I U - U U I - U I
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : U I - U U - U I - U I
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-4) : U I U - U U - I U I
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు ర , త , హ(గల) గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు: అందుబాటులో లేవు.
     [TOP]

5. ప్రమాణి పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే ప్రమాణికా అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. అనుష్టుప్పు ఛందమునకు చెందిన 86 వ వృత్తము.
   4. 8 అక్షరములు ఉండును.
   5. 12 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I U I - U I U - I U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: I U - I U - I U - I U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I U I U - I U I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : I U - I U I - U I - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-5) : I U I - U I U - I U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు జ , ర , వ(లగ) గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. సరోజనాభుఁ డచ్యుతుం
          డరాతిభంజనుం డనన్‌
          జరేఫలన్‌ గలంబులన్‌
          ధరన్ బ్రమాణి యొప్పగున్‌.
       2. స్వమాంసభోక్తలైచనన్
          సముల్‌సహస్రముల్‌చనుం
          డమందదర్పులైవృధా
          భ్రమన్‌మనుష్యపాళీలో
     [TOP]

6. మాణవక పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. అనుష్టుప్పు ఛందమునకు చెందిన 103 వ వృత్తము.
   3. 8 అక్షరములు ఉండును.
   4. 12 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U I I - U U I - I U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: U I - I U - U I - I U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U I I - U U - I I U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I I U - U I I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-5) : U I I - U U I - I U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు భ , త , వ(లగ) గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. మాణవకాఖ్యంబగు న
         క్షీణ భతంబుల్ లగముల్
         మాణవకాఖ్యంబగు న
         క్షీణ భతంబుల్ లగముల్
     [TOP]

7. వితాన పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. అనుష్టుప్పు ఛందమునకు చెందిన 6 వ వృత్తము.
   3. 8 అక్షరములు ఉండును.
   4. 14 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: I U I - U U U - U U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: I U I - U U - U U - U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I U I U - U U U - U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు జ , మ , గా(గగ) గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. ఇతండు ఋక్షోద్యత్సేనా
         ప్రతాన కోటీంద్రుం డేచున్
         జితారిధూమ్రుం డాదిత్య
         స్తుతప్రభావుం డెందైనన్
     [TOP]

8. విద్యున్మాలా పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే విద్యుల్లేఖా అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. అనుష్టుప్పు ఛందమునకు చెందిన 1 వ వృత్తము.
   4. 8 అక్షరములు ఉండును.
   5. 16 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U U U - U U U - U U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U U - U U - U U - U U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U U U - U U U - U U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు 5 వ అక్షరము యతి స్థానము
   10. ప్రతి పాదమునందు మ , మ , గా(గగ) గణములుండును.
   11. ఉదాహరణలు:
       1. మాద్యద్భక్తిన్‌ మాగాయుక్తిన్‌
          విద్యున్మాలా వృత్తం బొప్పన్‌
          చైద్యధ్వంసిన్‌ సంబోధింపన్‌
          సద్యశ్శ్రేయోజాతంబయ్యెన్‌.
     [TOP]

9. విమాన పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే వారిశాలా అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. అనుష్టుప్పు ఛందమునకు చెందిన 38 వ వృత్తము.
   4. 8 అక్షరములు ఉండును.
   5. 13 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I U I - U U I - U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : I U - I U U - I U - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-5) : I U I - U U I - U U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు జ , త , గా(గగ) గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. అమేఘమాకాశమందున్
          గమించి విద్యుత్తు పొందున్
          సమేతముల్కాప్రపాతం
          బమేయమై పొల్చెనెల్లన్
     [TOP]

10. సమాని పద్య లక్షణములు

    1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే సమానిక , శ్రద్ధరా అనే ఇతర నామములు కూడా కలవు.
    2. వృత్తం రకానికి చెందినది
    3. అనుష్టుప్పు ఛందమునకు చెందిన 107 వ వృత్తము.
    4. 8 అక్షరములు ఉండును.
    5. 12 మాత్రలు ఉండును.
    6. మాత్రా శ్రేణి: U I U - I U I - I U
       • త్రిమాత్రా శ్రేణి: U I - U I - U I - I U
       • పంచమాత్రా శ్రేణి: U I U - I U I I - U
       • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I U I - U I I U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : U I U - I U - I I U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-4) : U I U - I U I - I U
    7. 4 పాదములు ఉండును.
    8. ప్రాస నియమం కలదు
    9. ప్రతి పాదమునందు ర , జ , వ(లగ) గణములుండును.
    10. ఉదాహరణలు:
        1. ఈ సమానికిన్ రజవ
           న్యాస మొప్పగుం గృతులన్
           ఈ సమానికిన్ రజవ
           న్యాస మొప్పగుం గృతులన్
        2. ఇంబుగారజంబువకా
           రంబుగా సమాని యగున్
           ఇంబుగారజంబువకా
           రంబుగా సమాని యగున్
      [TOP]

11. సింహరేఖ పద్య లక్షణములు

    1. వృత్తం రకానికి చెందినది
    2. అనుష్టుప్పు ఛందమునకు చెందిన 43 వ వృత్తము.
    3. 8 అక్షరములు ఉండును.
    4. 13 మాత్రలు ఉండును.
    5. మాత్రా శ్రేణి: U I U - I U I - U U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : U I - U I U - I U - U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : U I U - I U - I U U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-4) : U I U - I U I - U U
    6. 4 పాదములు ఉండును.
    7. ప్రాస నియమం కలదు
    8. ప్రతి పాదమునందు ర , జ , గా(గగ) గణములుండును.
    9. ఉదాహరణలు:
       1. శ్రీరజంబుపై గగంబుల్
          చేర సింహరేఖ యయ్యెన్
          శ్రీరజంబుపై గగంబుల్
          చేర సింహరేఖ యయ్యెన్
          
       2. ఈరజాగ్రగా నియుక్తిన్
          గోరి సింహరేఖ యొప్పున్
          ఈరజాగ్రగా నియుక్తిన్
          గోరి సింహరేఖ యొప్పున్
      [TOP]

12. హంసరుత పద్య లక్షణములు

    1. వృత్తం రకానికి చెందినది
    2. అనుష్టుప్పు ఛందమునకు చెందిన 57 వ వృత్తము.
    3. 8 అక్షరములు ఉండును.
    4. 13 మాత్రలు ఉండును.
    5. మాత్రా శ్రేణి: U U U - I I I - U U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-3) : U U - U I - I I U - U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-5) : U U - U I I I - U U
    6. 4 పాదములు ఉండును.
    7. ప్రాస నియమం కలదు
    8. ప్రతి పాదమునందు మ , న , గా(గగ) గణములుండును.
    9. ఉదాహరణలు:
       1. శ్రీసంపాదితములై య
          భ్యాసంబొప్పఁగ సరోజా
          వాసంబై మధురవంబై
          కూసెన్‌ మత్తకలహంసల్
      [TOP]

బృహతి (9)

1. ఉత్సుక పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే మదనోద్ధురా అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. బృహతి ఛందమునకు చెందిన 183 వ వృత్తము.
   4. 9 అక్షరములు ఉండును.
   5. 13 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U I I - U I I - U I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : U I - I U I - I U - I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-3) : U I I - U I - I U I - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : U I - I U I I - U I - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు భ , భ , ర గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. ఉత్సుక మొప్పరచింతు శ్రీ
          వత్సశుభాంకితునిత్యనూ
          త్నోత్సవకల్పితదివ్యసే
          వోత్సము హృద్యవచశ్శ్రుతిన్
     [TOP]

2. కిశోర పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే కరశయా అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. బృహతి ఛందమునకు చెందిన 184 వ వృత్తము.
   4. 9 అక్షరములు ఉండును.
   5. 12 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I I I - U I I - U I U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: I I I - U I - I U - I U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: I I I U - I I U I - U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I I I U I - I U I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : I I I - U I I - U I - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-4) : I I I U - I I U - I U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు న , భ , ర గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. సునభరాప్తికిశోరమిం
          పెనయురంగమహీపతీ
          సునభరాప్తికిశోరమిం
          పెనయురంగమహీపతీ
     [TOP]

3. భద్రకము-1 పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. బృహతి ఛందమునకు చెందిన 187 వ వృత్తము.
   3. 9 అక్షరములు ఉండును.
   4. 13 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U I U - I I I - U I U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: U I U - I I I U - I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : U I - U I I - I U - I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : U I - U I I I - U I - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : U I U - I I I - U I U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు ర , న , ర గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. కాద్రవేయశయనా సము
         న్నిద్రదైత్యమదభంజనా
         రుద్రమిత్ర రనరేఫముల్
         భద్రకంబునకు భాసిలున్.
     [TOP]

4. భుజంగశిశురుతము పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. బృహతి ఛందమునకు చెందిన 128 వ వృత్తము.
   3. 9 అక్షరములు ఉండును.
   4. 11 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: I I I - I I I - I U U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: I I I - I I I - I U - U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I I I I I I - I U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-3) : I I I I - I I I - U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-5) : I I I I - I I I U - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-4) : I I I I I - I I U - U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు న , న , య గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. నిజమున ననయలొప్పన్
         భుజగశిశురుతమయ్యెన్
         సుజనవినుతచరిత్రా
         వృజినతృణఘనదాత్రా.
     [TOP]

5. భుజగశిశురుతము పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే భుజగశిశుభృతా అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. బృహతి ఛందమునకు చెందిన 64 వ వృత్తము.
   4. 9 అక్షరములు ఉండును.
   5. 12 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I I I - I I I - U U U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: I I I I - I I U - U U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: I I I I I - I U U - U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I I I I I I - U U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : I I I I I - I U - U U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు న , న , మ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. భుజగశిశురుతన్నామల్
          భుజగశిశురుతన్నామల్
          భుజగశిశురుతన్నామల్
          భుజగశిశురుతన్నామల్
     [TOP]

6. హలముఖి పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. బృహతి ఛందమునకు చెందిన 251 వ వృత్తము.
   3. 9 అక్షరములు ఉండును.
   4. 12 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U I U - I I I - I I U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: U I - U I - I I I - I U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: U I U - I I I I I - U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I U I - I I I I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : U I - U I I - I I I - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : U I U - I I I - I I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-4) : U I U - I I I I - I U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు ర , న , స గణములుండును.
   9. ఉదాహరణలు:
      1. చిత్తజాతుని గురునికై
         యెత్తుఁ డంజలు లనినచో
         సత్తుగా రనసములొగిన్‌
         బొత్తుగా హలముఖి యగున్‌.
      2. ఎంతలేసికుటిలులు రా
         వింతలైనవలపులు రా
         జంతలింక తెలియును లే
         స్వాంతమందుశిఖులెగయన్
     [TOP]

పంక్తి (10)

1. కోమల పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 55 వ వృత్తము.
   3. 10 అక్షరములు ఉండును.
   4. 16 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U I I - U I I - U U U - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U I I - U I I - U U - U U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I I U - I I U U - U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : U I - I U I - I U - U U - U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు 7 వ అక్షరము యతి స్థానము
   9. ప్రతి పాదమునందు భ , భ , మ , గ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. భామగురుప్రతిభన్ బెంపొందన్
          గోమలవృత్తమగున్ రంగేంద్రా
          భామగురుప్రతిభన్ బెంపొందన్
          గోమలవృత్తమగున్ రంగేంద్రా
     [TOP]

2. కౌముది పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే చరపదమ్ అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 296 వ వృత్తము.
   4. 10 అక్షరములు ఉండును.
   5. 15 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: I I I - U U I - U U I - U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: I I I U - U I U - U I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : I I I U - U I - U U I - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు 6 వ అక్షరము యతి స్థానము
   10. ప్రతి పాదమునందు న , త , త , గ గణములుండును.
   11. ఉదాహరణలు:
       1. తొడిరుమణ్వంతుఁ డీతండు నె
          క్కుడు రిపుశ్రీకుజోన్మీలనో
          గ్రుఁడు భుజోద్యద్రుషాస్ఫోటనో
          గ్రుఁడు సమిద్ధీరుఁడు శ్రీపతీ
     [TOP]

3. చంపకమాలి పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే రుక్మవతి , చంపకమాలి , చంపకమాలా , పుష్పసమృద్ధి , సుభావా అనే ఇతర నామములు కూడా కలవు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 199 వ వృత్తము.
   4. 10 అక్షరములు ఉండును.
   5. 16 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U I I - U U U - I I U - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U I I - U U - U I I - U U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I I U - U U I I - U U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : U I - I U U - U I - I U U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు 7 వ అక్షరము యతి స్థానము
   10. ప్రతి పాదమునందు భ , మ , స , గ గణములుండును.
   11. ఉదాహరణలు:
       1. చంపకమాలిన్ గృష్ణమురారిన్
          సొంపుగ గాంచన్ హృచ్ఛభ వీధీన్
          మంపిలు వాంచాళిస్మయమిందిన్
          బెంపదెనిర్వృత్తస్ఫిరదృష్టిన్
     [TOP]

4. నందిని పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే నంది అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 359 వ వృత్తము.
   4. 10 అక్షరములు ఉండును.
   5. 15 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U I I - U U I - I U I - U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: U I - I U - U I - I U - I U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U I I - U U - I I U - I U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I I U - U I I U - I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-5) : U I I - U U I - I U I - U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు 6 వ అక్షరము యతి స్థానము
   10. ప్రతి పాదమునందు భ , త , జ , గ గణములుండును.
   11. ఉదాహరణలు:
       1. ధేనువుగా నందినినాత్మకా
          మ్యానుగతశ్రీలమరన్ శుభ
          ఙ్ఞానపయోవాంచను గొల్తు న
          వ్యానిశపుష్టిన్‌హరిఁజేరఁగన్
     [TOP]

5. పంక్తి-2 పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే విశ్వముఖీ అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 439 వ వృత్తము.
   4. 10 అక్షరములు ఉండును.
   5. 14 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U I I - U I I - U I I - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U I I - U I I - U I I - U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I I U - I I U I I - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-4) : U I - I U I - I U - I I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-3) : U I I - U I - I U I - I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : U I - I U I I - U I - I U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు 7 వ అక్షరము యతి స్థానము
   10. ప్రతి పాదమునందు భ , భ , భ , గ గణములుండును.
   11. ఉదాహరణలు:
       1. దుర్ముఖుఁడీతఁడు తూగి సమి
          త్కర్మ ప్రచండుఁడుకాహళరా
          నోర్మిచలద్రవుఁ డత్థభుజా
          కర్మఠుఁ డాహవకాలుఁడయా
     [TOP]

6. పణవము పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే ప్రణవ , హీరాఙ్గీ అనే ఇతర నామములు కూడా కలవు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 121 వ వృత్తము.
   4. 10 అక్షరములు ఉండును.
   5. 16 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U U U - I I I - I U U - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U U - U I I - I I U - U U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U U U - I I I I U - U U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు 6 వ అక్షరము యతి స్థానము
   10. ప్రతి పాదమునందు మ , న , య , గ గణములుండును.
   11. ఉదాహరణలు:
       1. నీయుల్లం బొకనియతిం గార్యం
          బాయత్తంబుగ ననుసంధింపం
          జేయంజాలవు చెడుతెర్వుం బో
          బాయంద్రోయవు బలిమిం బుత్రున్
       2. ఆరంగా మనయగసంయుక్తిన్‌
          సారోదంచితశర విశ్రాంతిన్‌
          శ్రీరాజుం బొరసిన నత్యంత
          స్ఫారంబై చను ప్రణవం బుర్విన్‌.
       3. అందంబై మనయుగముల్ సొంపిం
          పం దప్పొందక పణవం బయ్యెన్.
     [TOP]

7. భోగివిలసిత పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే కుప్యమ్ అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 351 వ వృత్తము.
   4. 10 అక్షరములు ఉండును.
   5. 14 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U I I - I I U - I U I - U
      • త్రిమాత్రా శ్రేణి: U I - I I I - U I - U I - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U I I - I I U - I U I - U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I I I I - U I U I - U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : U I - I I I U - I U - I U
      • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-4) : U I I I - I U I - U I U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు 7 వ అక్షరము యతి స్థానము
   10. ప్రతి పాదమునందు భ , స , జ , గ గణములుండును.
   11. ఉదాహరణలు:
       1. భోగివిలసితస్ఫుటప్రభా
          భోగలసితు శంభుఁ గొల్తు నే
          నాగమనుతుఁ బుణ్యకీర్తనన్
          నాగమటుల మంత్రముగ్ధనై
     [TOP]

8. మణిరంగము పద్య లక్షణములు

   1. వృత్తం రకానికి చెందినది
   2. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 219 వ వృత్తము.
   3. 10 అక్షరములు ఉండును.
   4. 15 మాత్రలు ఉండును.
   5. మాత్రా శ్రేణి: U I U - I I U - I I U - U
      • పంచమాత్రా శ్రేణి: U I U - I I U I - I U U
   6. 4 పాదములు ఉండును.
   7. ప్రాస నియమం కలదు
   8. ప్రతి పాదమునందు 6 వ అక్షరము యతి స్థానము
   9. ప్రతి పాదమునందు ర , స , స , గ గణములుండును.
   10. ఉదాహరణలు:
       1. శ్రీమనస్సరసీరుహమిత్రున్‌
          బ్రేమ మొప్పఁగ బేర్కొనుచోటన్‌
          రామ నస్త్రవిరామ రసాగల్‌
          కోమలంబులగున్మణిరంగన్‌.
       2. చెంగనాలుగ-చిత్రగతుల్గా
          దొంగయేణముతోచునుదూరో
          త్తుంగధారుణి-దూర్వనుమేయన్
          వంగినట్టులు-పాతరలాడున్
     [TOP]

9. మత్త పద్య లక్షణములు

   1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే హంసశ్రేణి అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
   2. వృత్తం రకానికి చెందినది
   3. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 241 వ వృత్తము.
   4. 10 అక్షరములు ఉండును.
   5. 16 మాత్రలు ఉండును.
   6. మాత్రా శ్రేణి: U U U - U I I - I I U - U
      • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U U - U U - I I I I - U U
      • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U U U - U I I I I - U U
   7. 4 పాదములు ఉండును.
   8. ప్రాస నియమం కలదు
   9. ప్రతి పాదమునందు 7 వ అక్షరము యతి స్థానము
   10. ప్రతి పాదమునందు మ , భ , స , గ గణములుండును.
   11. ఉదాహరణలు:
       1. మొత్తం బారున్మభములు నిత్యో
          దాత్తంబై సస్ఫురిత గకారా
          యత్తంబై షణ్మితయతి నొందున్‌
          మత్తావృత్తంబగు మహిఁ గృష్ణా!
     [TOP]

10. మనోరమ పద్య లక్షణములు

    1. వృత్తం రకానికి చెందినది
    2. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 344 వ వృత్తము.
    3. 10 అక్షరములు ఉండును.
    4. 14 మాత్రలు ఉండును.
    5. మాత్రా శ్రేణి: I I I - U I U - I U I - U
       • త్రిమాత్రా శ్రేణి: I I I - U I - U I - U I - U
       • షణ్మాత్రా శ్రేణి: I I I U I - U I U I - U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : I I I - U I U - I U - I U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-4) : I I I U - I U I - U I U
    6. 4 పాదములు ఉండును.
    7. ప్రాస నియమం కలదు
    8. ప్రతి పాదమునందు 7 వ అక్షరము యతి స్థానము
    9. ప్రతి పాదమునందు న , ర , జ , గ గణములుండును.
    10. ఉదాహరణలు:
        1. మనికి రమ్యమౌ మనోరమా
           ర్చనలు నిత్యధర్మమై మనో
           జ్ఞనలినీవిశిష్టజీవమ
           ట్లనిశముక్తి నభ్యసించఁగన్
      [TOP]

11. మయూరసారి పద్య లక్షణములు

    1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే మయూరభాషిణి అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
    2. వృత్తం రకానికి చెందినది
    3. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 171 వ వృత్తము.
    4. 10 అక్షరములు ఉండును.
    5. 16 మాత్రలు ఉండును.
    6. మాత్రా శ్రేణి: U I U - I U I - U I U - U
       • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I U I - U I U I - U U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : U I - U I U - I U - I U U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-4) : U I U - I U I - U I U - U
    7. 4 పాదములు ఉండును.
    8. ప్రాస నియమం కలదు
    9. ప్రతి పాదమునందు 7 వ అక్షరము యతి స్థానము
    10. ప్రతి పాదమునందు ర , జ , ర , గ గణములుండును.
    11. ఉదాహరణలు:
        1. చూతమా యశోదసూను నంచున్‌
           వ్రేత పల్కుఁ దర్కవిశ్రమంబుల్‌
           భాతిగా రజంబుపై రగంబుల్‌
           జాతిగా మయూరసారిఁ జెప్పున్‌.
      [TOP]

12. రసాలి పద్య లక్షణములు

    1. వృత్తం రకానికి చెందినది
    2. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 187 వ వృత్తము.
    3. 10 అక్షరములు ఉండును.
    4. 15 మాత్రలు ఉండును.
    5. మాత్రా శ్రేణి: U I U - I I I - U I U - U
       • పంచమాత్రా శ్రేణి: U I U - I I I U - I U U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : U I - U I I I - U I - U U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (5-3) : U I U - I I I - U I U - U
    6. 4 పాదములు ఉండును.
    7. ప్రాస నియమం కలదు
    8. ప్రతి పాదమునందు 7 వ అక్షరము యతి స్థానము
    9. ప్రతి పాదమునందు ర , న , ర , గ గణములుండును.
    10. ఉదాహరణలు:
        1. తృప్తశైలదుహితృప్రియా ధీ
           సుప్తసంవిదతి శుద్ధతత్త్వా
           దీప్తతైజస నదీక్రియా ని
           ర్లిప్తభావ విమలీకృతత్వా
      [TOP]

13. రుగ్మవతి పద్య లక్షణములు

    1. వృత్తం రకానికి చెందినది
    2. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 199 వ వృత్తము.
    3. 10 అక్షరములు ఉండును.
    4. 16 మాత్రలు ఉండును.
    5. మాత్రా శ్రేణి: U I I - U U U - I I U - U
       • చతుర్మాత్రా శ్రేణి: U I I - U U - U I I - U U
       • షణ్మాత్రా శ్రేణి: U I I U - U U I I - U U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (3-5) : U I - I U U - U I - I U U
    6. 4 పాదములు ఉండును.
    7. ప్రాస నియమం కలదు
    8. ప్రతి పాదమునందు 6 వ అక్షరము యతి స్థానము
    9. ప్రతి పాదమునందు భ , మ , స , గ గణములుండును.
    10. ఉదాహరణలు:
        1. అంగయతిం బొందై భమసల్ ప
           ర్వుం గురుయుక్తిన్ రుగ్మవతిన్ స
           త్యాంగనకై తేఁ దా సురశాఖిం
           బొంగుచు గోపీపుత్రుఁ డనంగన్.
      [TOP]

14. శుద్ధవిరాటి పద్య లక్షణములు

    1. ఈ పద్య ఛందస్సుకే విరాట్ అనే ఇతర నామము కూడా కలదు.
    2. వృత్తం రకానికి చెందినది
    3. పంక్తి ఛందమునకు చెందిన 345 వ వృత్తము.
    4. 10 అక్షరములు ఉండును.
    5. 16 మాత్రలు ఉండును.
    6. మాత్రా శ్రేణి: U U U - I I U - I U I - U
       • మిశ్రగతి శ్రేణి (4-3) : U U - U I - I U I - U I - U
    7. 4 పాదములు ఉండును.
    8. ప్రాస నియమం కలదు
    9. ప్రతి పాదమునందు 6 వ అక్షరము యతి స్థానము
    10. ప్రతి పాదమునందు మ , స , జ , గ గణములుండును.
    11. ఉదాహరణలు:
        1. శ్రీమంతుండగు చిన్న కృష్ణునిన్‌
           ధీమంతుల్ప్రణుతింప బాణవి
           శ్రామంబున్‌ మసజంబు గంబునై
           రామా శుద్ధవిరాటి యొప్పగున్‌.
      [TOP]